Kritiek op minister Dekker, maar de oppositie speelt nu niet op de man

Minister Sander Dekker (VVD) tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming heeft zich lang kunnen voorbereiden op het zware debat dat hem vandaag wacht in de Tweede Kamer. 

Al bij zijn aantreden in 2017 – een maand na de moord op Anne Faber – wist de VVD’er dat dit een van de grote kwesties zou worden tijdens zijn ministerschap. De Onderzoeksraad voor Veiligheid en twee Inspecties oordeelden vorige week dat de overheid zwaar tekort schoot tijdens de detentie van Michael P., de man die Anne Faber tijdens een verlof verkrachtte en vermoordde. 

Hij werd in de kliniek meer gezien als patiënt dan als veroordeelde misdadiger. Dit uiterst pijnlijke oordeel over de forensische zorg zal voor Dekker geen verrassing zijn geweest. Hij nam alle conclusies onverkort over en kondigde extra maatregelen aan. Of dat genoeg is, moet vandaag blijken.

In normale omstandigheden zijn dergelijke vernietigende rapporten voldoende om een bewindspersoon ernstig in de politieke problemen te brengen. ‘Normaal’ lijkt alleen niet helemaal van toepassing op een debat waarbij – in de woorden van Dekker zelf – ‘geen enkele maatregel het verdriet van de nabestaanden kan wegnemen’. Partijgenoot en Tweede Kamerlid Jeroen van Wijngaarden: “Het is moeilijk vechten tegen dit soort addergebroed. Daarover gaat dit debat”.

Excuses

Oppositiepartij SP wil daarom niet op de man spelen. Minister Dekker deed afgelopen week wat hij moest doen, zegt Tweede Kamerlid Michiel van Nispen (SP), doelend op de persoonlijke excuses van de minister aan de familie van Faber. “Hij heeft oprecht goed gehandeld en er niet om heen gedraaid.” Ook de maatregelen die Dekker meteen aankondigde, zoals een verplichte risicotaxatie en extra ‘veiligheidskleppen’ bij resocialisatie, komen volgens Van Nispens ‘rechtstreeks uit het handboek damage control’. Dat wil niet zeggen dat de oppositiepartij geen kritiek heeft. “Dekker kan zich geen fouten permitteren. Dit komt niet uit de lucht vallen.” Van Nispen zal zijn pijlen richten op het personeelstekort en de werkdruk in gevangenissen en klinieken.

Dekker is met zijn 44 jaar een politiek veteraan die het klappen van de zweep kent. Hij liet vorig jaar al onderzoek doen naar de kwaliteit en veiligheid in de forensische zorg. Daaruit rees het beeld van een sector die onder zware druk staat. Het kabinet trok vervolgens deze zomer 28 miljoen euro extra uit. Ook nam het kabinet stelling tegen de ‘weigerende verdachten’. Het is sinds kort mogelijk om verdachten tbs op te leggen zonder hun medewerking aan psychiatrisch onderzoek. Michael P. wist zo nog tbs te ontlopen.

Maar is het voldoende? Dat vraagt GroenLinks-Kamerlid Kathalijne Buitenweg zich ernstig af. “Ik zie zo’n trits aan fouten. Alsof de forensische sector een worstenfabriek is waar iedereen moest doorakkeren.” Buitenweg wil vooral opheldering over de rol van Dekkers eigen ambtenaren, de werkdruk en bezuinigingen en de gevolgen voor samenwerking tussen klinieken.

Veiligheid

Voor de VVD is het wrang dat juist deze minister onder vuur ligt. Dekker moet op Justitie en Veiligheid pal staan voor ‘veiligheid’, zo belangrijk voor de VVD. Dus profileerde hij zich onder meer met de inperking van de voorwaardelijke invrijheidstelling van verdachten. Het voorstel oogstte kritiek van juristen, die menen dat zo te weinig tijd overblijft voor goede begeleiding van terugkeer in de samenleving. Het geldgebrek bij de rechterlijke macht en de sluiting van gevangenissen helpen ook al niet mee om Dekkers profiel glans te verlenen.

Bij het andere, meer rechtsstatelijke aspect van zijn ministerschap heeft de minister de wind ook flink tegen. Zijn plannen voor hervorming van de rechtsbijstand liggen – nog voor de details helder zijn – al bij de Raad van State voor advies. Hier lijkt Dekker de fout te herhalen die hij als staatssecretaris van onderwijs in Rutte II maakte met zijn hervorming van het publieke bestel: te ambitieus met te weinig steun uit de sector zelf. Kamerlid Chris van Dam (CDA): “Hoog tijd dat de minister in deze zaak zij aan zij gaat staan met de advocaten”.

VVD: ‘Maak tbs halverwege de straf mogelijk’

De VVD wil dat veroordeelden die geen tbs-maatregel kregen opgelegd bij hun proces, alsnog tbs kunnen krijgen als hun gedrag tijdens de detentie daartoe aanleiding geeft. Dat zegt Jeroen van Wijngaarden, Tweede Kamerlid en woordvoerder justitie voor de VVD. Hij zal dit plan vandaag inbrengen tijdens het debat met minister Dekker. Tbs is een dwangmaatregel die de rechter kan opleggen bij misdrijven waar 4 jaar cel of meer op staat. Experts moeten een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis bij de verdachte vaststellen. Zo’n onderzoek mag sinds kort ook plaatsvinden zonder medewerking van de verdachte. Van Wijngaarden ziet bij zo’n tussentijds tbs een rol voor de gevangenisdirectie. “Die moet nieuw gedrag constateren dat alsnog aanleiding geeft voor tbs, bijvoorbeeld zware agressie. De rechter beslist vervolgens over tbs op een nieuwe zitting.”

Lees ook: 

Faalt het rechtssysteem, of is de discussie over proefverlof politieke emotie?

Iedere keer als het verschrikkelijk mis gaat tijdens het proefverlof van een gedetineerde of tbs’er, richt de kritiek zich ook op het hele justitiële systeem. Terecht of niet?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden