Kritiek groeit op gedragsregels Eerste Kamer

Minister Kajsa Ollongren aan het woord in de Eerste Kamer. Beeld ANP

Deskundigen vinden dat de Eerste Kamer een externe toezichthouder nodig heeft, die waakt over de integriteit van de senatoren.

De Eerste Kamer controleert de regering, maar wie controleert de Eerste Kamer? De senatoren worstelen – niet voor het eerst – met hun imago. Zelf zijn de politici ervan overtuigd dat ze hun werk in de Eerste Kamer scherp scheiden van hun andere banen en waken voor mogelijke belangenverstrengeling. Maar de buitenwacht ziet het anders. Het beeld is, weet SP-fractievoorzitter Tiny Kox: “Die 75 senatoren sterven van de bijbanen.”

Dat beeld is ook niet onjuist. Het journalistieke onderzoeksplatform ‘Follow the Money’ bracht eerder dit jaar de in totaal 439 nevenfuncties van de senatoren in kaart. Er zijn diverse voorbeelden van schurende belangen. Zo onthulden de onderzoeksjournalisten dat VVD-senator Anne-Wil Duthler in 2014 voor een wetsvoorstel stemde waarin adviezen stonden van haar eigen bedrijf, Duthler Associates.

Sindsdien is het ongemak onder de Eerste Kamerleden toegenomen. Aanvankelijk wilden senatoren niks weten van kritiek op de ‘dubbele petten’. De Eerste Kamer vergadert alleen op dinsdagen. Volgens VVD-fractievoorzitter Annemarie Jorritsma is het onvermijdelijk en zelfs noodzakelijk dat de senatoren de rest van de week andere bezigheden hebben. “Anders kunnen we alleen nog maar baby’s en mensen die nog nooit iets hebben gedaan Eerste Kamerlid maken”, zei ze eerder.

Toezichthouder

Toch groeit het besef in de senaat dat de eigen integriteitsregels niet langer voldoen. De fractievoorzitters hebben er dit najaar twee keer ‘intensief’ over gesproken, aldus voorzitter Ankie Broekers-Knol. En deze dinsdagochtend waren externe deskundigen te gast in de senaat. Hun oordeel is eensluidend: de Eerste Kamer heeft behoefte aan nieuwe gedragsregels. Een aparte toezichthouder zou moeten waken over de integriteit van de politici. Dit kan bijdragen aan het vertrouwen van burgers in de politiek.

Iedere partij hanteert nu eigen gedragsregels, waardoor de algemene normen ‘vaag’ zijn, vindt hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert. Bij meerdere fracties is het inmiddels gebruik dat senatoren niet het woord voeren over onderwerpen waar zij met een andere baan een belang bij hebben. Maar ze zijn vrij om er vervolgens wel over te stemmen. Volgens Bovend’Eert is dit vragen om problemen. “Moet een senator wel in alle gevallen stemmen?” Die vraag moet de Eerste Kamer zichzelf stellen, vindt hij.

Corruptie

De senaat is al vaker op de vingers getikt vanwege gebrekkige gedragsregels. In 2014 adviseerde Greco, een werkgroep van de Raad van Europa die zich bezighoudt met het bestrijden van corruptie, dat het Nederlandse parlement extern toezicht zou moeten hebben. Den Haag heeft daar nooit iets voor gevoeld.

Jan Kleijssen, 35 jaar werkzaam voor de Raad van Europa, zei dinsdag tegen de senatoren: “Nederland doet het relatief goed. Maar ook het beste meisje van de klas moet haar huiswerk maken. Greco zal blijven hameren op extern toezicht.”

Dat de Eerste Kamer behoefte heeft aan scherpere regels, staat voor hoogleraar Bovend’Eert buiten kijf. Hij refereert aan een publicatie van ‘Follow the Money’ over senator Paul Schnabel. Daaruit bleek dat de D66’er in een debat lobbyde voor subsidie voor het Openluchtmuseum. Schnabel is daar voorzitter van de Raad van Toezicht. CDA-collega Ria Oomen bepleitte in de Eerste Kamer een btw-vrijstelling voor kleine pensioenfondsen. Oomen is behalve senator ook bestuurslid van zo’n klein pensioenfonds. Hier is de schijn van een belangenconflict aanwezig, vindt Bovend’Eert. “Dit moet je zo niet doen.”

Of de senatoren gevoelig zijn voor de kritiek, zal eind januari blijken. Dat debatteert de Eerste Kamer over de eigen integriteitsregels.

Lees ook:

De Eerste Kamer houdt haar eigen integriteitsregels tegen het licht

De senaat worstelt al langer met de eigen gedragsregels voor nevenfuncties en dreigende belangenverstrengeling. 

De nevenfuncties zijn eigenlijk hun echte baan

De Eerste Kamer had nooit behoefte aan uitgebreide integriteitsregels. Tot nog toe vond ze een informele code genoeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden