Kritiek EU / 'Van Mierlo wilde vergezichten, wij niet'

Nederland staat sinds het aantreden van de regering van CDA, LPF en VVD kritischer tegenover de Europese Unie. Morgen verdedigt het kabinet dit beleid in de Tweede Kamer. De nieuwe staatssecretaris van Europese zaken Atzo Nicolai (VVD) verzekert: we blijven pro-Europa.

DEN HAAG - Atzo Nicolaï heeft in Europa heel wat uit te leggen. Afgelopen maandag, in de wandelgangen van de vergadering van de ministers van buitenlandse zaken in Brussel, werd hij door buitenlandse collega's aangeschoten: wat is er in Nederland, ooit één van de oprichters van de Europese Unie, toch aan de hand? De kritische houding van het nieuwe kabinet in Den Haag, die eurofielen in eigen land al enkele maanden een doorn in het oog is, is nu ook in het buitenland opgevallen.

,,Men maakt zich zorgen'', zegt de nieuwe Nederlandse staatssecretaris van Europese zaken (VVD). ,,Mijn indruk is dat we behoorlijk in de de gaten worden gehouden. Waar staat Nederland? Of het nu gaat om de algemene lijn of om concrete punten, zoals de uitbreiding van de Europese Unie en het landbouwbeleid.''

Komt dat door de deelname aan de regering van de LPF, een partij immers die zeer kritisch tegenover Europa staat?

,,De VVD staat internationaal ook bekend als een kritische partij. Maar men heeft kennis genomen van de euroscepsis van Pim Fortuyn. Ik leg dan uit: de Nederlandse regering is niet eurosceptisch, we blijven pro-Europa. Zelf zeg ik: ik ben geen euroscepticus, maar wel een overheidsscepticus. Die houding heb ik ook tegenover Europa.''

Hans van Mierlo ziet dat anders. Eind vorige week stapte hij op als de vertegenwoordiger van de Nederlandse regering bij de Europese Conventie, de organisatie die werkt aan voorstellen voor een andere inrichting van de EU. Van Mierlo is zeer teleurgesteld in de notitie 'Europa in de steigers', die Tweede Kamer morgen bespreekt en waarin Nicolaï, namens het kabinet, de Nederlandse opvatting over die andere inrichting op papier gezet.

De toonzetting is van een terughoudendheid zoals ik die nimmer heb aangetroffen sinds het begin van het integratieproces, schrijft Van Mierlo in zijn ontslagbrief.

,,Dat komt doordat hij iets anders wil met Europa, met name als het gaat om de zogenoemde tweede pijler: de ontwikkeling van een Europese defensie, en meer algemeen het Europese, buitenlandse beleid. Daar wil hij verder gaan, en daar zijn wij terughoudend.''

Van Mierlo noemt die houding 'niet verantwoord' en 'niet meer van deze tijd'.

,,Van Mierlo werkt achterstevoren aan Europa. Hij gaat uit van het eindperspectief. Wij willen geen mooie vergezichten schetsen zoals hij doet, wij willen juist pragmatisch werken, stap voor stap.''

Dat komt dichtbij euroscepsis.

,,Dat is europragmatisme.''

Het PvdA-kamerlid Frans Timmermans klaagt dat Nederland al sinds de komst van Bolkestein niet meer in staat is om een eenduidige visie op Europa te formuleren. De VVD, zegt hij, is tegenwoordig vóór de eenmaking van de markt en vóór de euro, en tégen alles wat verder gaat.

,,Dat mag je inderdaad een VVD-standpunt noemen, ja: pragmatisme. Maar ik zit hier als dienaar van de kroon. En er staan wel degelijk ambities in die notitie, alleen hier en daar wat andere ideeën dan Van Mierlo en Timmermans willen horen.''

De meeste vragen die Atzo Nicolaï van zijn buitenlandse collega's krijgt, gaan over de uitbreiding van de Europese Unie. Nederland wil niet dat de EU de boeren in de nieuwe lidstaten gaat subsidiëren. Op zijn minst moeten er bij de beslissing over de uitbreiding van de unie met Oost- en Zuidoost-Europese landen harde afspraken komen over de afbouw van die subsidies, ook voor de boeren in de huidige lidstaten. Hoe hard, willen de buitenlandse collega's weten, gaat Nederland dit de komende weken spelen?

,,Ik vind dat je altijd hoog en hard moet inzetten'', zegt Nicolaï. ,,Dat is ook de keuze van het kabinet. ''

Dat merkte minister Cees Veerman van landbouw (CDA). Die kreeg in de Tweede Kamer een uitbrander van premier Balkenende nadat hij het Nederlandse standpunt tijdens een ontmoeting met zijn Europese collega's in Denemarken nuanceerde. Maar zijn voorganger op landbouw, Laurens Jan Brinkhorst (D66), viel Veerman bij.

De Nederlandse positie op dit punt is niet sterk want onhoudbaar, vindt Brinkhorst.

,,Die positie is wel sterk, inhoudelijk. Er is, zelfs bij de landen die op dit punt politiek tegenover ons staan, het nodige, soms zelfs veel begrip. Het Europese landbouwbeleid is te duur, bevordert de productie te veel, jaagt de prijzen op en legt een muur om Europa.''

Dreigt er geen schade voor de handelsbelangen doordat Nederland zich impopulair maakt bij de kandidaat-lidstaten in Oost-Europa?

,,Dit is geen actie vergroting populariteit Nederland, dat klopt. Maar juist daar letten we op dit departement nauwkeurig op. En mijn idee is: je krijgt niet alleen waardering door aardig te zijn.''

Brinkhorst vreest zelfs dat Nederland geïsoleerd raakt binnen de EU. Een Oostenrijkse diplomaat zei onlangs dat ze het daar wel prettig vonden, dat er eens een tijdje niet naar Oostenrijk maar naar Nederland wordt gewezen.

,,Nederland heeft een goede positie in Europa. Die blijven we houden. Maar we zijn alert, stellen ons stevig op. Die lijn trekken we door, of omhoog, als ik zo aanmatigend mag zijn om dat te zeggen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden