Kristien Hemmerechts herleest 'A Farewell to Arms'

Welke klassiekers moeten we in de 21ste eeuw nog lezen? Vandaag test 'het kanon' de houdbaarheid 'A Farewell to Arms' Van Ernest Hemingway.

Zelden heeft een zin zo'n verpletterende indruk op mij gemaakt als de woorden die Catherine Barkley op haar sterfbed tegen haar minnaar spreekt: ,,You won't do our things with another girl or say the same things, will you?' Ik was erg jong en alles moest voor mij nog beginnen, maar ik denk dat mijn liefdesverwachtingen grotendeels door dat ene zinnetje zijn bepaald. Vooral het onbepaalde 'our things' deed het hem. De zin staat nog altijd aan het slot van Ernest Hemingway's 'A Farewell to Arms'(1929). Ik heb hem mij niet ingebeeld. Catherine en luitenant Frederic Henry eten ook nog altijd zo dikwijls uit. Of ze bestellen room service. Sinds dat boek ben ik niet in staat geweest om met een man een hotel binnen te wandelen of in een café te ontbijten zonder aan die twee te denken. En aan 'our things', uiteraard.

Wat moet een vertaler in 's hemelsnaam met 'our things' aanvangen? ,,Beloof me dat je onze dingen niet met een andere vrouw zult doen.' Het lijkt haast alsof het Amerikaanse Engels een grotere vaagheid verdraagt dan het Nederlands. Net zoals Raymond Carver hanteert Hemingway een soms verbijsterend beperkt vocabularium. Wijn, feestjes, vrouwen, hotelkamers, het weer, paarden en brandy zijn onveranderlijk 'fine', 'nice', 'good', 'grand' of

'splendid'. Het vergt grote lef om zinnen van een haast houterige eenvoud te schrijven als: ,,When there was a good day we had a splendid time and we never had a bad time.' Ook de dialogen tussen Catherine en Henry zijn hemeltergend vaag zodat je soms zou zweren dat althans Catherine onder de Valium zit. Als een robot stelt ze Henry met sussende zinnetjes gerust: ,,I'm fine. I'll make you a fine wife. Haven't I been good? We're

splendid people. Aren't we brave?' Het liefst praten ze over haar haar (kort knippen of niet) en zijn baard (laten staan of afscheren).

In die onwezenlijke gesprekken met hun al even onwezenlijk korte zinnen wordt een dreiging op afstand gehouden en bezworen. ,,Let's not talk about it,' zegt hij zowel als zij wanneer een onaangenaam onderwerp ter sprake komt. En er wordt gedronken, veel gedronken om in een tijdloze roes te kunnen leven. ,,I was going to forget about the war', neemt Henry zich voor wanneer hij deserteert. Er wordt in ontkenning geleefd, omdat erkenning te pijnlijk is.

Het hele boek draait rond de spanning tussen 'they' and 'we'. 'They' zijn anonieme krachten die het bevel tot de aanval of de terugtocht geven, die bruggen bouwen of opblazen, die voor lekker of slecht eten zorgen, kortom die alles laten gebeuren waar een mens geen vat op krijgt. 'They' beslissen dat je geboren zult worden en vervolgens dat je zult sterven. Het enige verweer tegen 'they' is het vormen van een 'we'. 'A Farewell to Arms' is een ode aan vriendschap en broederschap, al geeft Henry toe dat er dikwijls eerst flink wat brandy moet vloeien voor dat er kan worden verbroederd. Zo groot is Henry's behoefte aan een 'wij' dat hij het voornaamwoord zelfs gebruikt voor zichzelf én het stuk wrakhout waaraan hij zich in een rivier vastklampt. De klootzakken van deze wereld laten zich door wetten en reglementen leiden, maar een beetje mens volgt zijn hart en heeft talent voor vriendschap. En nooit slaat hij een glas brandy af.

Henry en Catherine zijn de ultieme 'wij'. ,,There isn't any me. I'm you,' zegt Catherine. En Henry denkt: ,,We could feel alone when we were together, alone against the others.' Ze zouden onmogelijk meer getrouwd kunnen zijn indien ze echt waren getrouwd. Catherine is Henry's maatje: hij kan met haar drinken en ze zeurt nooit. Ook bij D.H. Lawrence en Graham Greene duiken dit soort liefdes weleens op alsof lang voor het feminisme deze schrijvers in hun romans mannen en vrouwen uit het keurslijf van huwelijk en conventies probeerden te bevrijden. En ze fantaseerden over vrouwen die van dezelfde dingen hielden als zij: seks, drank, gokken. Eigenlijk was hun ideale vrouw een man. Omgekeerd zwelgen Henry's vriendschappen met mannen in sentimentaliteit. Rinaldi verklaart hem om de haverklap zijn liefde. Hij overlaadt hem met kussen en noemt hem

'baby'.

Het vervelende aan mannen als Catherine is dat ze zwanger worden. De baby is de vijand, the brat die hun symbiotische geluk dreigt te verstoren. Of nog: hij is de prijs die Catherine betaalt omdat ze bij een man heeft geslapen. Allebei proberen ze haar zwangere buik zolang mogelijk te negeren. Maar uiteindelijk zal Henry zijn doodgeboren zoon als een mens kunnen zien én als het zoveelste slachtoffer van 'they'. Natuurlijk moet ook Catherine sterven. Het is ondenkbaar dat een schreeuwende baby hen uit hun slaap zou houden. Haar vroegtijdige dood behoedt hen voor een 'volwassen' relatie met verantwoordelijkheden en plichten. Ze hebben als kinderen of engelen in een luchtbel geleefd. Vroeg of laat moest hij worden doorprikt. Tegelijkertijd levert haar dood het zoveelste bewijs van de afgunstige vernielzucht van 'they'. Nochtans heeft een mens weinig nodig om gelukkig te zijn, zo weinig dat het in die kale, schrale woorden van Hemingway kan worden uitgedrukt.

De kracht van dit boek schuilt in zijn haast ondraaglijke melancholie, die voorkomt uit het besef van de vergankelijkheid van alles en iedereen. ,,That was what you did. You died. You did not know what it was about. You never had time to learn.' Indien ik het boek vandaag voor het eerst las, zouden het misschien díe zinnetjes zijn die me nog jaren zouden bijblijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden