Krimpende Achterhoek groeit

De Achterhoek is sinds vorig jaar officieel krimpgebied. De regio wil het negatieve imago omdraaien door voorop te lopen in ontwikkelingen. Hier wordt het nieuwe Nederland gemaakt, stelt burgemeester Niels Joosten van Doetinchem.

Wie niet oplet, rijdt er zo voorbij, ook al waarschuwt de TomTom dat de bestemming is bereikt. Plaatwerkbedrijf Goma ligt verscholen in het buitengebied van Hengelo, niet de stad in Twente maar het dorp in de Achterhoek, bakermat van de Zwarte Cross. Wat lijkt op een verlaten boerderij tussen de bomen, blijkt een bloeiende fabriek met op het erf geen stallen maar bedrijfshallen, waar robots de producten op maat maken. Moderne technologie in een nostalgisch groen decor.

Directeur Foppe Atema stond zes jaar geleden aan de basis van de stuurgroep Achterhoek 2020, die als doel heeft wonen, werken en bereikbaarheid van de regio op orde te houden terwijl de bevolking daalt. Sinds anderhalf jaar is hij voorzitter. Een Fries in de Achterhoek, die er niet meer weg wil. Want, zegt hij, de Achterhoek is veel meer dan een boerengebied, waar je heerlijk kunt fietsen en de inwoners met een biertje al tevreden zijn.

Een jaar geleden wees minister Blok (wonen en rijksdienst) de Achterhoek officieel aan als krimpgebied. Dat levert de regio vanaf volgend jaar geld op - vijf jaar lang een miljoen euro - maar belangrijker is de aandacht die de nieuwe status genereert. "Waren we een jaar geleden al krimpgebied, dan zouden de gevangenis in Doetinchem en de tbs-kliniek in Rekken niet zijn gesloten", constateert Atema droog.

undefined

Industriegebied

Met zijn stuurgroep ziet hij toe op de uitvoering van Agenda 2020, waarin de ondernemers, overheid en maatschappelijke organisaties willen laten zien wat de streek te bieden heeft.

Zo is de Achterhoek een bovengemiddeld industriegebied, met name in de metaal, legt Atema uit. De oorspronkelijke ijzergieterijen langs de Oude IJssel zijn inmiddels verdwenen, maar een deel van die bedrijvigheid is gemoderniseerd. Zijn eigen Goma is daarvan een treffend voorbeeld. "Ik heb hier moeten reorganiseren", vertelt de directeur. "Daarbij ging banen verloren en het is heel vervelend als je mensen ziet verdwijnen. Maar je moet ook denken aan de mensen die overblijven. Zij geven nu de energie."

Zijn bedrijf kwam de crisis te boven en groeit weer, dankzij een investering in robots en computergestuurde machines, zegt Atema. Juist de Achterhoek kan gebruikmaken van de digitale mogelijkheden, meent hij. "Met Twente vormt de Achterhoek een van de meest innovatieve regio's, na Eindhoven. De smart industry heeft hier toekomst. En de jeugd op de grote ROC's, zoals het Graafschap College, heeft daar belangstelling voor. Dat zijn onze junior-technici, die stage lopen bij bedrijven in de regio en in de vakanties de plaats innemen van onze medewerkers. Wij nemen de lesgelden voor onze rekening, want het is ook in ons belang dat we die jongeren hier houden en goed opleiden."

Ook in de zorg is de Achterhoek innovatief bezig, zegt Atema. "De ziekenhuizen in Doetinchem en Winterswijk, die eerst nog ieder voor zich probeerden zoveel mogelijk zorg overeind te houden, werken nu intensief samen. In een 'fieldlab' waaraan ook huisartsen, zorgverzekeraars, thuiszorg en ggz en bedrijven meedoen, worden nieuwe manieren van werken uitgeprobeerd, zoals zorg op afstand, waarbij digitalisering een grote rol speelt."

Niet zo gek dus dat de Achterhoek een punt maakt van snel internet. Begin dit jaar hebben de provincie Gelderland en de elf Achterhoekse gemeenten een eigen bedrijf opgericht om breedband in het buitengebied aan te leggen. De vaart is daar weer uitgehaald door de Europese Unie, die onderzoekt of er geen sprake is van ongeoorloofde staatssteun. Tot ergernis van de lokale bestuurders, die bij het kabinet aandringen op een soepeler omgang met de regels.

"Help ons experimenteren", vraagt Niels Joosten, burgemeester van Doetinchem. "Ons doel is sterker uit de crisis, sterker uit de krimp te komen. We willen iets mogen, we willen d'r an", zegt hij, wat in het Achterhoeks betekent: aanpakken!

En dat kan alleen door samen te werken, want "met een rondje om de kerk komen we er niet". De gemeenten moeten dus accepteren dat ze niet alle voorzieningen als scholen, zwembaden en bibliotheken zelf overeind kunnen houden, dat ze moeten delen. Zo droegen de andere gemeenten bij aan de nieuwe schouwburg van Doetinchem en is de voormalige haardenfabriek van DRU in Ulft - waar morgen de Landelijke Conferentie Bevolkingsdaling wordt gehouden - nu het cultuur- en innovatiecentrum voor de hele regio.

undefined

Vernieuwing

"In de DRU-fabriek staan meer 3D-printers dan waar dan ook", zegt Joosten. "We zijn hier met een vernieuwing bezig, dat triggerde mijn dochters toen we hier kwamen wonen en zij op school zagen hoever de technologie hier is doorgedrongen en dat verrast ook anderen die hier komen kijken. We hebben de wereld wat te bieden, het nieuwe Nederland wordt gemaakt in de Achterhoek. Dus vragen wij de minister: geef ons wat ruimte om in het klein uit te proberen wat ook elders bruikbaar kan zijn."

Zo zou de Achterhoek graag uittesten of onbemande voertuigen een deel van het lokale vervoer kunnen overnemen. Ritjes om leerlingen naar school te brengen, patiënten naar het ziekenhuis of bezoekers naar het theater.

Ook pleit Joosten voor een experiment om werken over de grens, in Duitsland, makkelijker te maken. "Fysiek is die grens er niet meer, maar door regels en eisen aan diploma's blijft hij toch bestaan. Veel krimpregio's zijn grensregio's. Laat ons met het Kreis Kleve en het Kreis Borken afspraken maken, zodat een loodgieter over de grens een kraan kan repareren. Wij hebben een overschot in de kinderopvang en ziekenverzorging, die mensen zitten bij ons in de kaartenbak van de sociale dienst, terwijl Duitsland erom zit te springen."

Werk, werk, werk is het eerste punt van Agenda 2020, zegt Foppe Atema. Daarna komt goed wonen en een betere bereikbaarheid. Wat geldt voor de digitale snelweg, is voor de Achterhoek ook van toepassing op het gewone verkeer. De regio smacht naar verdubbeling van de spoorlijn tussen Arnhem, Doetinchem en Winterswijk en kijkt reikhalzend uit naar het al jaren geleden beloofde doortrekken van de A18, die nu bij Varsseveld overgaat in de N18, de zogeheten Twenteroute, waarop tot Enschede een maximumsnelheid van 80 km per uur geldt.

"Wij hebben er belang bij dat mensen hier blijven wonen", zegt Atema. "Daarom willen we geen witte vlekken op de kaart, geen gebieden die slecht bereikbaar zijn en waar niks te doen is."

De afgelopen jaren hebben de Achterhoekse gemeenten samen hun woningbouwplannen bijgesteld, van 14.000 naar nog maar zesduizend nieuwe huizen. "Tot 2025 halen we daar nog eens tien procent vanaf", zegt Atema. "Alleen als je sloopt, kun je meer bouwen. We bereiken verdunning van de voorraad door met name woningen uit de jaren zestig te slopen, dan kunnen we daar nieuwe, energiezuinige woningen voor terugzetten."

Vooral voor jongeren, toch al een kwetsbare groep op de woningmarkt, kan die streep door bouwplannen een probleem zijn, terwijl een krimpgebied hen juist het liefst wil behouden. Het gekke is echter dat er nooit eerder aan jongeren is gevraagd wat hun woonwensen zijn, zegt Janneke Rutgers, stedenbouwkundige en promovendus krimp aan de Nijmeegse Radboud Universiteit en de Universiteit Tilburg.

"Jongeren stellen niet veel eisen, de vraag is alleen of alle mogelijkheden in de regio wel goed benut zijn", zegt ze. "Er valt wat te winnen, vooral door te laten zien wat er wél mogelijk is. Bijvoorbeeld een paar jongeren samen in een eengezinswoning. In de Achterhoek is er niet zoveel druk op de woningmarkt, dat biedt experimenteerruimte."

Krimp gaat over het verdelen van pijn, zegt Rutgers. Om de landschappelijke kwaliteit van het agrarisch gebied overeind te houden, moeten soms ook stallen van boeren die stoppen worden gesloopt. "Is dat het probleem van de boeren of is het een probleem van ons allemaal?"

Toch is ook Rutgers niet somber. "De sociale cohesie onder jongeren is groot, dat biedt kansen voor de toekomst. Bereikbaarheid is voor hen minder een thema, ze zoeken elkaar toch wel op. De ruimte voor ontmoeting moeten we in stand houden, maar dat hoeft niet per se bij de bakker om de hoek te zijn."

undefined

Felbegeerde status

Na de Achterhoek verleende minister Stef Blok (wonen en rijksdienst) halverwege dit jaar ook Noordoost-Friesland de krimpstatus. Die is inmiddels felbegeerd: regio's waar de bevolking met meer dan 3 procent per jaar terugloopt zijn de schaamte allang voorbij. Om voorzieningen op peil te houden hebben ze de Haagse hulp hard nodig. De Eemsdelta, Oost-Groningen, De Marne, Parkstad Limburg, Maastricht-Mergelland, de Westelijke Mijnstreek en Zeeuws-Vlaanderen waren al langer krimpgebied.

De Achterhoek is morgen gastheer van de Landelijke Conferentie Bevolkingsdaling. In de omgebouwde DRU-Cultuurfabriek in Ulft komen naast sprekers en voorbeelden uit andere krimpgebieden ook de Achterhoekse innovaties aan de orde.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden