Krijtstreep versus spijkerpak: verdwenen politieke wapens

Toen Kees IJmkers (1924-2014) in 1966 Eerste Kamerlid werd namens de Communistische Partij Nederland (CPN) liet hij zich op aandringen van partijleider Marcus Bakker een keurig pak aanmeten. IJmkers was instrumentmaker van beroep. Alles wat hij meer verdiende dan het minimumloon stortte hij in de partijkas. Met vier opgroeiende kinderen had hij het niet breed. En zeker was er geen geld voor een pak. Vandaar het aanbod van Bakker die zelf ook altijd in een net pak liep.

Volgens het in memoriam dat afgelopen januari in het Algemeen Dagblad verscheen, vond IJmkers dat arbeiders slechts vertegenwoordigd kunnen worden door mensen die werken en leven als een arbeider. Maar dat gold dan volgens Bakker kennelijk niet voor de kleding die een communistisch volksvertegenwoordiger hoorde te dragen. Voor de legendarische communistenleider naar wie in de Tweede Kamer een vergaderzaal is vernoemd, was het misschien wel een principiële kwestie. Het dragen van een pak diende niet voorbehouden te blijven aan de vertegenwoordigers van de bezittende klasse.

Het doet denken aan Bakkers opstelling in het debat over het gymnasium in de jaren zeventig van de vorige eeuw. De PvdA wilde die elite-school opdoeken. In plaats daarvan moest er één type school komen voor alle kinderen van 12 tot 16 jaar: de middenschool. "Nu kunnen arbeiderskinderen eindelijk naar het gymnasium en dan schaffen ze het gymnasium af", treurde Bakker.

Shaggie
Communistische volksvertegenwoordigers moesten het overigens niet te gek maken met hun kleding. Ger Hoogenberg, oud-CPN-raadslid in Utrecht, heeft het geweten. "Ik keek nooit naar de prijs. Maar daar ben ik mee gestopt. Liep ik in een pak van 600 gulden, dan vond men dat raar: een communist in een duur pak. Je lijkt wel een VVD'er, zeiden PSP'ers tegen mij." Bakker nam overigens niet iedere bourgeois-gewoonte over. Met een sigaar viel hij niet te betrappen. Hans Wiegel, altijd in driedelig krijtstreep, herinnert zich hoe hij samen met Bakker in de oude vergaderzaal achter de groene gordijnen stond te roken. "Hij een shaggie, ik een sigaar."

Wij halen dit allemaal even op als vervolg op de rubriek van vorige week, waarin aandacht werd besteed aan de altijd in keurig pak gestoken, vertrekkende SP'er Jan de Wit. Tot ver in de jaren zestig liepen alle mannelijke Kamerleden er zo bij. Het verschil zat hem hooguit in chic of gewoon netjes.

Tegen het eind van de jaren zestig van de vorige eeuw begon het te veranderen, althans ter linkerzijde. Ja, PvdA-leider Joop den Uyl bleef weliswaar een pak dragen, maar dat zat dan wel steevast onder de sigarenas. Maar verder? Wiegel herinnert zich Bas de Gaay Fortman (PPR) in een soort Mao-pak. Bram van der Lek (PSP) droeg een corduroy-pak met daaronder een trui. Het toppunt was Jan Schaefer (PvdA) die zelfs als staatssecretaris in spijkerpak rondliep.

Uniformering
Spijkerpak tegenover krijtstreep: het was een vorm van polarisatie, een politiek gevecht met kleren. Maar het kan verkeren. Spijker- of corduroypakken zijn uit de Kamer verdwenen, evenals de driedelige krijtstreep. De mannelijke Kamerleden zijn tegenwoordig vrijwel altijd in een pak gestoken of dragen op z'n minst een colbert, al dan niet met stropdas. Premier Rutte en PvdA-leider Samsom staan symbool voor deze uniformering. Beiden betrekken hun Italiaanse maatpakken bij het chique Oger. Wie zijn politieke idealen nog wel in kleding uitdrukt, is PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman. Hij loopt er met z'n truien en shirts altijd sjofel bij. Van colberts moet hij niets hebben en stropdassen noemt hij 'slabbetjes voor volwassenen'.

Stijlvolst gekleed
1.Jesse Klaver GroenLinks

2.Sharon Gesthuizen SP

3.Bart de Liefde VVD

4.Carola Schouten ChristenUnie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden