naschrift

Krijn Zandburg (1933-2018) deed alles voor de molen

Krijn Zandburg

Krijn Zandburg leefde voor zijn molen in Oost-Souburg. Op zijn tachtigste klom hij nog in de wieken om die vast te zetten als er storm aankwam.

Krijn Zandburg raakte al op jonge leeftijd bevangen door het molenaarsvirus. Hoewel zijn moeder aandrong op doorleren, wilde Krijn het liefste aan de slag als molenaar net als zijn vader. Tot op hoogbejaarde leeftijd beheerste de achttiende-eeuwse stellingmolen De Pere in Oost-Souburg zijn leven. Als het hard ging waaien, genoot Krijn het meest, dan draaide de molen zonder motor en zo hoorde het, vond hij.

Van vernieuwen moest Krijn niets weten, het liefst bleef alles bij het oude wat hem betreft. Zo zou hij nooit gebruikmaken van allerlei moderne veiligheidsmaatregelen; Krijn klom als tachtigjarige net zo makkelijk nog even in de wieken om die vast te zetten als het ging stormen.

Krijn Adriaan Zandburg werd in 1933 geboren in het Zeeuwse Wissenkerke als oudste zoon van Krijn en Catherina Zandburg. Vier jaar later kreeg hij er een zusje bij en verhuisde het gezin naar Sint Laurens waar ze het molenhuis betrokken naast Molen de Hoop, daterend uit 1721. Zijn vader werkte hard om meel te malen voor de omliggende bakkerijen. Krijn was dol op zijn vader, die overal de lol van inzag en zorgde voor de vrolijke noot in het gezin. Een toegankelijke man, die met iedereen bevriend was. Iets wat de zwijgzame, verlegen jonge Krijn bewonderde. Zijn moeder was een breed geïnteresseerde vrouw, die veel las en die graag had gezien dat Krijn een gedegen opleiding genoot. Ze stuurde haar twee kinderen dan ook naar school in Middelburg, daar zouden ze beter onderwijs krijgen dan op de dorpsschool.

Toen de oorlog uitbrak, koos vader Zandburg voor een actieve rol in het verzet en moest dat met de dood bekopen in 1944. Tenminste, dat heeft zijn zoon altijd vermoed. Aan zijn vader waren diverse doodsbedreigingen gestuurd, dus toen in 1944 zijn vader een dodelijke val maakte van drie zolders in de molen, kon het gezin maar moeilijk geloven dat het om een ongeluk ging. Krijn was tien jaar oud. Het gemis was groot, de wond diep. De jaren daarna waren ellendig en armoedig. Zijn moeder verzuchtte geregeld dat ze in die tijd ‘zwarte sneeuw hadden gezien’.

Stiefvader

Om brood op de plank te krijgen, nam ze kostwinners in huis. De broer van een van hen liet een oogje vallen op zijn moeder en zo kreeg Krijn op 14-jarige leeftijd een stiefvader en daarna nog een broertje en twee zusjes. Hij kon maar moeilijk wennen aan zijn ‘nieuwe’, minder invoelende vader met een heel andere kijk op opvoeden. Krijn koos al snel zijn eigen weg.

Krijn Zandburg, links op de wagen met zakken meel. Beeld Dana Ploeger

Na de handelsschool ging hij in de leer als knecht bij molenaar Kasse in Oost-Souburg, een oude vriend van zijn vader. Daarna werkte hij jarenlang bij verschillende molens in Zeeland en betrok een eigen huisje. Toch kon hij maar moeilijk zijn huishouden draaiende houden en vond hij alleen zijn vreselijk. Als hij na zijn werk de deur achter zich dichttrok, dan voelde zijn huis als het gevang, zei hij later.

Zijn moeder fietste dagelijks een kwartier naar hem toe om Krijn eten te brengen en hij liet haar gerust extra komen om bij hem thuis te stofzuigen – hij was flink verwend.

Krijn, door iedereen Krien genoemd, was midden twintig toen hij een eigen tuindersbedrijf opzette, maar daar lag niet zijn hart. Dus toen zijn oude leermeester hem belde of hij weer in de molen wilde werken, reageerde hij opgetogen. Het was het eeuwenoude ambacht dat hem zo raakte, en dat ook bij hem paste. Hij voelde zich thuis bij de familie Kasse en leerde zo hun dochter Janny beter kennen. Zij werkte doordeweeks in een kindertehuis in Rotterdam en kwam alle weekenden thuis. Hij zag wel wat in die actieve, zelfstandige meid.

Ze trouwden in 1965 en na vier jaar kregen ze een dochter: Caroline. Wat had Krijn graag een zoon gehad, maar omdat hij met 21 jaar de bof had gehad, was zijn vruchtbaarheid verminderd en kwamen er geen andere kinderen. Ze betrokken het ouderlijk huis van Janny, naast de molen, maar vanwege het slechte onderhoud duurde het tien jaar voordat ze er netjes bij zaten. Krijn had twee linkerhanden en de rotzooi deerde hem minder, Janny werd er intussen gek van en regelde zelf de werklieden.

Werkkloffie

Krijn genoot van zijn gezin, maar de molen stond altijd op nummer één. Hij werkte lange dagen en zorgde voor genoeg handeltjes naast het malen – wat maar voor handen kwam. Zo verdiende hij een aardig centje, leefde spaarzaam en kwamen ze niets te kort.

Aan zichzelf gaf hij niets uit; hij liep altijd in zijn werkkloffie en reed in oude brikken rond. Krijn hechtte meer aan mensen dan aan spullen, zo was hij erg gesteld op zijn diverse knechten: Lennart, Jeroen, Michael en later Patrick, hij behandelde hen als zoons.

Zijn sociale leven speelde zich af rond de molen. Zo had hij veel vrienden onder de bakkers waar hij meel naartoe bracht; zakken van vijftig kilo droeg hij eigenhandig naar binnen. En toen een bakkersvrouw eens voorstelde om een loper neer te leggen, zodat al dat meel niet steeds op haar schone vloer viel, haalde hij zijn schouders op. De volgende keer liep hij net zo stuivend van het meel weer naar binnen. Van dat soort dingen trok Krijn zich niets aan.

Tot op hoge leeftijd klom hij ongezekerd in de molenwieken. Beeld Dana Ploeger

Niemand moest zich met zijn molen, die hij in 1982 overnam van zijn schoonvader, bemoeien. Het malen van het graan ging bij hem zoals het al eeuwen ging. Van vernieuwing of verandering hield hij niet. Toen de gemeente uit veiligheidsoverwegingen beval om de trap naar zolder op een andere plek te zetten, liet hij de trap aanvankelijk verplaatsen, maar zette ’m de dag erna weer terug op de oude plek. En de dure postduiven van de buurman die steeds in zijn wieken vlogen, tja, daar had hij geen medelijden mee. Dan moesten ze maar om zijn molen heen vliegen. De eigengereide Krijn was geen man van compromissen of overleg.

Rugpijn

Het zware molenaarsbestaan begon tegen het einde van zijn werkzame leven zijn tol te eisen. Krijn kreeg meer last van zijn rug en benen, waarop Janny hem naar het ziekenhuis in Tilburg stuurde. Daar deelde de arts hem mee dat hij hem niet zou opereren, waarop Krijn stante pede zijn tas inpakte en de trein terugnam naar Oost-Souburg. Diezelfde middag was hij alweer aan het werk.

De maanden erna kroop hij soms over de vloer van de pijn, maar erover praten deed hij niet. Janny waakte ervoor dat hij maar door bleef werken en moedigde hem aan op ­zaterdag de molen stil te zetten. Dan zat Krijn weleens met haar op een terras in Middelburg, maar er echt van genieten kon hij niet.

Na zijn pensioen maakten Janny en Krijn vaker reisjes, naar Zwitserland, Portugal en Oostenrijk. Dat waren de enige dagen in zijn leven dat hij uitsliep. En als er onderweg een molen te bezichtigen viel, was hij de koning te rijk. Daarnaast genoot hij van zijn twee kleinkinderen die in de buurt woonden. Toch was hij tot ver na zijn tachtigste dagelijks in de molen te vinden. Soms werd zijn vrouw er hoorndol van. Dan was ze de deur nog niet uit of hij klom alweer in de wieken: zo hing hij vlak voor de sinterklaasintocht nog even snel de vlaggetjes in de wieken. Zo hoorde dat. Krijn viel meerdere malen, maar was niet te stoppen.

De zorgen werden groter toen Krijn steeds vergeetachtiger werd en het niet langer veilig was om thuis te wonen. Hij was nog vaker gevallen en wist door zijn dementie niet meer wat hij deed. Met pijn in het hart bracht Janny hem naar een verpleeghuis, waar hij de laatste twee jaar woonde.

Zijn geliefden herkende hij niet meer op het laatst, maar als je hem een plaatje van een Zeeuwse molen liet zien, riep hij gelijk de naam van de molen. Krijn was geen man voor spelletjes, aan de dagbesteding deed hij niet mee. Als hij in de stoel zat, sliep hij. Toen hij niets meer te malen had, vielen zijn handen eindelijk stil.

Krijn Adriaan Zandburg werd geboren op 24 april 1933 in Wissenkerke en overleed op 23 december 2018 in Vlissingen.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden