Krijgsmacht graaft bunkers IJssellinie uit

Genietroepen uit Wezep legden begin deze week bij Olst vijf kazematten van de IJssellinie bloot. Nu het afweergeschut nog.

Helemaal klaar zijn ze nog niet, de militairen van de genie in Wezep, die deze week bij wijze van oefening 700 kuub zand weghaalden rondom vijf Koude Oorlog-bunkers achter de IJsseldijk bij Olst. „Ze hebben nog twee dagen nodig om het werk af te maken”, zegt woordvoerder Timo van der Veen van het Regionaal Militair Commando Noord. „Dat gebeurt volgende week, of de tweede week van januari. Dan wordt ook de toegang tot de opstelplaatsen voor het afweergeschut hersteld.”

Drie stuks geschut, weet secretaris Wim Timmerman van de Stichting IJssellinie. „Dat is bijzonder. Alle andere kazematten hadden één stuk geschut, maar de stuw bij Olst bleek zo’n makkelijk doelwit dat er extra afweergeschut in de aanvalslijn werd geplaatst. Daarom willen we deze kazematten graag herstellen. Ze zijn in de jaren zeventig bedekt omdat men ze toen lelijk vond in het landschap. Maar inmiddels is de belangstelling voor geschiedenis gegroeid, ook voor de laatste verdedigingslinie die in Nederland is aangelegd.”

De IJssellinie was bedoeld om een Russische opmars te vertragen door middel van inundatie (het onder water zetten van lage gronden ter verdediging, red.) Door de Waal bij Nijmegen en de Nederrijn bij Arnhem met stuwen af te sluiten zou al het water dat via de Rijn Nederland binnenkomt naar de IJssel worden gedreven. De stuw bij Olst moest er voor zorgen dat de rivier ook bij een minimale aanvoer van Rijnwater het landschap binnen een week over een strook van vijf tot tien kilometer onder een halve meter water zou zetten. Te diep om doorheen te waden, niet diep genoeg om te bevaren.

De linie werd begin jaren vijftig in het grootste geheim aangelegd. Aanvankelijk zagen de Verenigde Staten er niets in, maar de Nederlandse regering wist de machtige Navo-bondgenoot te overtuigen. Voor de stuwen werden aparte havens uitgegraven, waar caissons lagen te wachten om in geval van nood te worden afgezonken tussen twee pijlerdammen in de rivier. Vlakbij lagen commandobunkers en een noodhospitaal.

Via zeven inlaatwerken langs de IJssel kon het water in geval van nood zijn weg vinden over het land. Over een lengte van 120 kilometer, tussen Nijmegen en Kampen, werden tweehonderd kazematten aangelegd: bunkers voor personeel en munitie, met geschut waarvoor vaak oude Amerikaanse tanks en ander afgedankt materiaal werd gebruikt. „Het moest in het geheim, maar ook goedkoop, want Nederland verkeerde in de wederopbouw”, aldus Timmerman.

„Gelukkig is het allemaal nooit gebruikt”, stelt hij vast, al is wel drie keer alarmgeslagen, bijvoorbeeld tijdens de Cuba-crisis in 1962. „Toen West-Duitsland het jaar daarop lid werd van de Navo, is de verdedigingslinie opgeschoven naar Duitsland. Een van de wensen van de stichting is om in kaart te brengen wat de gevolgen zouden zijn geweest als de inundatie wel was uitgevoerd. We zouden ook graag een animatie maken om te laten zien wat dat zou hebben betekend.”

De stichting beheert de vele restanten van de IJssellinie, waaronder het commandocentrum op landgoed De Haere bij Olst, waar een IJssellinie-museum is ingericht. Op aandringen van de stichting werd het inlaatwerk ’kunstwerk 2313’ twee jaar geleden gerestaureerd bij de aanleg van een fietspad over de dijk tussen Deventer en Olst. Vorig jaar zomer verrichtte de stichting een kijkoperatie naar de kazematten, die nu door de genie zijn blootgelegd.

„Als krijgsmacht hebben we iets met de IJssellinie”, legt Van der Veen uit. „Bovendien is het een goede oefening, die rendement oplevert voor de opleiding van nieuwe rekruten.” Timmerman denkt dat de militairen blij zijn dat ze tastbaar werk kunnen doen. „Ze kwamen maandagavond in rubberen aanvalsboten, roeiend tegen de stroom van het wassende rivierwater, en gingen om drie ’s nachts aan het werk. Woensdagmorgen was het einde oefening, maar ze hadden het karwei graag willen afmaken. Want dit heeft zin. Als wij die bunkers straks hebben opgeknapt en ingericht, komen er mensen naar kijken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden