Kreukelen en zagen in Arti Avant-garde notie is verleden tijd# beeldende kunst

'Traditie en vernieuwing't/m 10 juli in Arti et Amicitiae op het Rokin in Amsterdam, geopend di t/m zo 12-17 uur. Cat.

'Traditie en vernieuwing; de erfenis van de jaren zestig' heet de expositie in Arti et Amicitiae in Amsterdam. Ze bestaat uit werken van toenmalige en tegenwoordige Artileden, in totaal 21 exposanten. Het gaat dus vooral over Amsterdamse geschiedenis.

Herbert Fiedler schilderde nog rond 1960 in de voor-expressionistische trant van de jaren twintig, ongeveer die van Lovis Corinth - op een preAppelmanier dus. Engels was met zijn absurde objecten - 'pieces' was de term - post-Appel. Maar de eigenlijke breuk met het vooroorlogse kunstbesef kwam niet rond 1950 tot uiting, met Appel en andere experimentelen. Wel legden die er de nadruk op, dat kunstenaarschap iets anders is dan de uitoefening van een vak, namelijk de uiting van een levenshouding. Maar zij bleven schilderijen maken.

Veel radicaler waren niet-picturale gebaren in de jaren zestig. Jan Dibbets exposeerde omgekeerde schilderijen op een stapel en ging vervolgens andere objecten maken. Wim Schippers zette, als jongste exposant van een internationale beeldententoonstelling in het Amsterdamse Vondelpark, een gemeenpaarse fauteuil van vijf meter hoog neer. Dat onhebbelijke ding maakte schaakstukjes van de dure bronzen van Picasso, Moore en Lipchitz. Het was ook Schippers die voor het oog van de camera een flesje prik bij Petten in zee leegde. Veel later zou Joseph Beuys zoiets 'Skulptur' noemen. Men spreekt nu van conceptuele kunst.

Provocerend

De vernieuwing manifesteerde zich met provocerende gedragingen die binnen de kring van Arti misprezen werden. Men had daar nauwe banden met de Rijksacademie in Amsterdam, redetwistte nog over het bestaansrecht van abstracte kunst en voelde zich verongelijkt door het Stedelijk Museum, waar Sandberg nieuwe buitenlandse kunst binnen haalde. Locale schilders, verenigd in 'De realisten' of 'De Keerkring', mochten alleen 'buiten verantwoordelijkheid van de directie' exposeren, in de nieuwe vleugel.

Arti gold als een conservatief bolwerk. Frank Gribling, die de expositie heeft gemaakt, wijst er in de catalogus op dat sommige Arti-leden toch wel een abstraherende vorm van figuratief schilderen ontwikkelden. De welgeordende expositie omvat dergelijk werk van Rudi Bierman, Steven Kwint, Jan Sierhuis, Jan Stekelenburg, Carel Kneulman en Charlotte van Pallandt. Maar het werd destijds overschaduwd door Amerikaanse stromingen die in het Stedelijk de ruimte kregen.

De catalogus geeft met goede artikelen een tijdsbeeld. Ze rakelt toen hoogst actuele, inmiddels nauwelijks meer in het nieuws komende kwesties op zoals de strijd voor een betere sociale positie van kunstenaars en voor vernieuwing van het kunstonderwijs (waarbij Peter Struycken en Co Westerik zij aan zij gingen).

Aanvankelijk was er in Amsterdam buiten het museum weinig gelegenheid tot exposeren. Onder de schaarse galerieën kregen ook weer alleen de meest 'vooruitstrevende' aandacht van museummensen. De fijnschildersgalerie Mokum spuwde daar vuur over. In onze postmoderne tijd is de avant-garde notie historisch geworden. Daan van Golden onderstreept dat in een eigen kabinetje in de zaal. Hij toont een nieuwe, nog te voltooien repliek van een werk dat hij in de jaren zestig heeft voltooid.

Rustverstoorders als Schippers en Engels zijn intussen al lang ook lid van Arti en vertegenwoordigd op de tentoonstelling. Herbert van Rheeden schrijft in de catalogus: 'Het lijkt er op dat de tegenstellingen indertijd ernstiger en dieper zijn beleefd dan zij achteraf blijken te zijn.' Aan het slot van zijn sleutelroman 'Vincent Haman' laat W.A. Paap dat ook vaststellen wat de schrijvers van Tachtig betreft: 'Waarom die strijd? Zij allen immers komen in de vaderlandse chrestomatieën (bloemlezingen) als een vriendenkring bij elkander te staan'. In Arti exposeren vrienden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden