Update

Krenten uit de spirituele pap zijn het populairst

'Light-gelovigen' pikken uit elke religie iets aangenaams mee

De populairste geloofsrichting in Nederland is op dit moment 'spiritualiteit light', een stroming die alle aangename dingen uit het leven meepikt en alles wat religie lastig maakt, links laat liggen. Zorgelijk, vindt theoloog Marcel Poorthuis. Verruimend, meent theoloog Benjamin Louwerse.

Terwijl de kerken leeg lopen, neemt het aantal spirituele zoekers toe, ook onder oud-kerkgangers. Volgens theoloog Poorthuis, woensdag spreekt hij zijn intreerede als hoogleraar interreligieuze dialoog aan de Universiteit van Tilburg uit, is er sprake van postmodernisme in het geloof. 'Mensen hebben wel behoefte aan rituelen, maar sprokkelen dat bij elkaar uit religies uit het Verre Oosten en esoterie. Doordat de wortels aan zulke mystiek ontbreken, wordt de samenleving steeds intoleranter, bijvoorbeeld ten aanzien van de islam.' Een voorbeeld van zo'n hyperinduele zoektocht naar spiritualiteit is wat betreft Poorthuis het in Nederland geliefde boeddhisme. Een levenshouding met nogal wat negatieve kanten, zoals de autoritaire verhouding tussen leraar en leerling, meent de nieuwe hoogleraar. Hij hamert op het belang van communicatie tussen het christendom, de islam en het jodendom.

Ketting van verwijzingen

Relativering lijkt het probleem van de 'light-gelovigen'. Alle pretenties van het christendom worden volgens de theoloog weggewuifd door naar een andere pretentie van de waarheid, van een andere religie, te verwijzen. 'Als die religies dan ook de pretentie van de waarheid hebben, wijzen ze weer naar een andere religie, enzovoort. Het resultaat is een schimmig spel van onkwetsbaarheid en ontworteling, dat het einde van de dialoog tussen de verschillende geloofsrichtingen inluidt.'

Onderwijs

De grootste problemen ziet Poorthuis in de opvoeding van kinderen. 'Hoe geef je kinderen iets mee voor de rest van hun leven, als je geloof niet is geworteld in een instituut waar veel mensen kennis van hebben en over nadenken? Hoe kun je je hoogstpersoonlijke spirituele oriëntatie doorgeven? Dat lijkt mij nog een enorme klus, die ook niet gaat lukken. Terwijl de overdracht van waarden van het grootste belang is in een maatschappij waarin mensen niet meer naar elkaar luisteren en zeer fundamentalistische uitspraken doen.'

De hoogleraar pleit voor levensbeschouwelijk onderwijs op de scholen, waar dat in Nederland bijna helemaal verdwenen is. 'Zonder van welke religie dan ook een karikatuur te maken.'

Ruimte

Theoloog en docent theologie en cultuurbeschouwing Benjamin Louwerse ziet juist kansen in het nieuwe 'reli-shoppen'. In een bijdrage in het boek 'De kerk is dood, Leve de koning' schrijft hij dat postmoderne religiositeit meer ruimte geeft aan beleving dan aan dogmatiek. 'Deze beleving in combinatie met een heroriëntering op het klassieke christendom (en misschien aangewakkerd door allerlei esoterische publicaties) zorgt voor een vernieuwde belangstelling voor het mystieke christendom (denk aan o.a. Anselm Grun en Thomas à Kempis). De beleving is samenbindend, terwijl dogmatiek verdeelt.'

Keerpunt

Louwerse gelooft ook dat er voor sommige mensen vanzelf een keerpunt komt in het nieuwe mystieke geloof. In de bijdrage benadrukt hij dat sommige mensen vanzelf bij een vaste gemeenschap zullen willen horen. Het keerpunt zal een crisis zijn, een nog grotere dan we nu beleven. Omdat, zo schrijft hij, mensen elkaar nodig hebben, om te overleven of om zich geestelijk te heroriënteren. Kerken die overeind blijven zijn die met de meeste authenticiteit, een praktische invulling met wat ze precies geloven. Zij zullen de grootste wervingskracht hebben, meent Louwerse. Winkelmoe of gedreven door een crisis zoekt de 'ongeneeselijk religieuze' post-post-postmoderne mens naar alles wat authentiek is. Laagdrempelige popi-jopi-kerken redden het niet, authenticiteit wel.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden