Krekar is weg, de ideeën blijven

De radicale Koerdische moslimgroep Ansar al-Islam is door Amerikaanse bommen verjaagd. Maar haar gedachtegoed leeft in Noord-Irak, al jaren.

In het noordoosten van Iraaks Koerdistan is de radicale soennitische islam geen vreemde eend in de bijt. Al decennia is de Islamitische Beweging van Koerdistan (IMK) er prominent aanwezig. Bij de lokale verkiezingen haalde de IMK de laatste keer 50 procent van de stemmen. De partij wil strenge islamitische regels invoeren en vrouwenrechten inperken.

Dit is ook de regio waar zich in 2000 enkele groepen radicale moslimstrijders vestigden. Ze streken neer in afgelegen bergdorpen bij de grensregio met Iran. Een van hun commandanten was ene Najmeddin Faraj Ahmad, tegenwoordig beter bekend als Mollah Krekar.

De strijders hadden zich afgesplitst van het IMK, omdat ze het niet eens waren met de - volgens hen te gematigde - politieke koers van de IMK. Die had een paar jaar eerder een alliantie gesloten met de Koerdische politieke partij PUK. Onder de naam Djoend-al-Islam opende de nieuwe splintergroep vanaf 2001 een eigen hoofdkwartier in de plaats Biara. Krekar werd na enige tijd eerste man en doopte het verbond om in Ansar al-Islam.

De moskee van Biara werd het administratief centrum: Krekars rechterhand Abdoellah al-Sjafi bezette er de oude docentenkamer, en de Iraakse oud-veiligheidsman Aboe Wail de rest van het gebouw. Krekar woonde zelf niet in Biara, maar verderop in Gulp, waar hij vlak bij zijn huis een voor het bergdorp nogal grote, van ragdunne minaretjes en een roze koepeltje voorziene moskee had laten bouwen.

Daar ging hij dagelijks voor in geopde dichter Shergo Bekesh te vermoorden. In een gedicht beschrijft Shergo een schoenmaker die hoort hoe groot Gods hand is. Hij vraagt zich af hoe groot Gods voeten dan wel moeten zijn en dus ook zijn schoenen en of hij die zou kunnen poetsen. Krekar zat eind 2002 enige maanden vast in Nederland, later veroordeelde de rechtbank van Haarlem de staat tot schadevergoeding.

,,Het waren allemaal Arabieren”, roepen de theedrinkers op de vraag uit welke landen de 'soldaten van de islam' kwamen. Maar 'allemaal' betekent bij nader inzien 'een heleboel'. Ongeveer 70 procent was Koerd. Ze kwamen niet uit Halabdja, maar te oordelen naar hun accent uit Irbil, zo'n 400 kilometer verderop.

De Amerikanen hebben geprobeerd aan te tonen dat de 'soldaten van de islam' de schakel vormden tussen Al-Kaida en Saddam. Sceptici betoogden dat er in Halabdja vanwege het gifgasbombardement geen vrienden van Saddam te vinden zijn. Maar dat argument wordt zwakker als het klopt dat de Koerdische 'soldaten van de islam' uit Irbil komen. De Amerikanen zagen de Jordaniër Moesab Zarqawi als een belangrijk tussenpersoon. Volgens de inwoners van Biara bivakkeerde die bed, voor de strijders die in Gulp woonden, maar ook voor de plaatselijke bevolking. De meeste dorpelingen zetten hun leven gewoon voort onder het strenge moslimbewind van Krekar en de zijnen. Alleen in Biara ontvluchtte een deel van de bevolking het dorp. Deze vluchtelingen wonen vandaag weer broederlijk naast de inwoners van Biara die zich destijds bij Ansar hadden aangesloten.

Steun kregen deze Koerdische radicalen uit Iran. Wapens werden binnen gesmokkeld, maar ook andere goederen voor de honderden moslimstrijders die, met hun gezinnen, in het gebied woonden. Zij voerden in 2001 in Biara, Khoermal en Halabja maandenlange gevechten met strijders van de PUK, waarna hele gebieden voor de PUK niet meer toegankelijk waren. In maart 2002 werd er een bestand bereikt, dat echter binnen een maand alweer werd gebroken met een aanslag op PUK-premier Barham Salih.

Eind maart 2003 vuurden Amerikaanse vliegtuigen raketten af op Gulp, op het nabijgelegen Sergat waar Ansar een wapenfabriekje zou hebben, en op de moskee in Biara. De strijders hadden hun vrouwen en kinderen toen al geëvacueerd naar Irbil en vluchtten, achtervolgd door de PUK, en masse de Iraanse grens over.

Na een verblijf van maanden in de regio aan de Iraanse kant van de grens, druppelde een aantal van hen Iraaks Koerdistan weer binnen. Wie niet werd opgepakt door de PUK, vestigde zich in de omgeving van Mosoel en Kirkoek, zo wordt aangenomen, waar de Ansar-strijders nu opereren in kleine cellen. Zo'n cel zou eerder dit jaar verantwoordelijk zijn geweest voor de dubbele aanslag op de KDP-en PUK-kantoren in Irbil. De groep nam ook weer een andere naam aan: Ansar al-Soenna.

De Koerdische politieke partij PUK probeert de steun voor de extremisten in Biara te temperen door flink in de buidel te tasten. De moskeekoepel is hersteld, de soefi-imam is terug, net als het lichaam van een populaire soefi-heilige waarvan het graf door Krekars groep was verplaatst. Er is stromend water, elektra, nieuwe speeltuinen, de wegen worden opgeknapt. Biara mag nooit weer het centrum worden van het moslimextremisme, lijkt de PUK zich te hebben voorgenomen.

ook in hun contreien maar in tegenstelling tot Krekar hebben ze hem nooit gezien.

Het einde was ontluisterend, zoiets als Saddam in zijn hol. Elders heet het dat de Amerikanen een reusachtig bombardement hebben uitgevoerd want de 'soldaten van de islam' zouden in de bergen gangenstelsels hebben aangelegd, zoals Al-Kaida in Afghanistan in Tora Bora. Maar volgens de mensen in Biara was het verzet gebroken na één Amerikaanse raketaanval, even westelijk van hun dorp. Vervolgens stroomde Biara vol met heilige strijders, waarna de Amerikanen ook nog een raket afvuurden in dat dorp. Het clubje vertrok toen naar Iran, dat ze inrekende, voor de show.

Want het einde van de heilige oorlog bleek tijdelijk. De inwoners van Biara vermoeden dat Iran de strijders weer heeft vrijgelaten, want de een na de ander is later in Irak gearresteerd. Aboe Wail zit volgens hen in Bagdad, omdat daar medewerkers van hem zijn aangehouden. Volgens de laatste berichten zouden de 'strijders van de islam' (nu Ansar al-Soenna) vooral sterk zijn in Mosoel. Biara twijfelt niet: ,,Wij kennen ze, we weten wat voor lui het zijn, zij plegen nu de grote aanslagen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden