Kreeg Starbucks illegale steun van de Belastingdienst?

Beeld AP

De Europese Commissie oordeelt waarschijnlijk morgen over de geheime afspraken die koffieketen Starbucks maakte met de Nederlandse Belastingdienst. De vooruitzichten zijn niet goed: Nederland zou de multinational voordelen hebben gegeven, die in de ogen van de Commissie neerkomen op staatssteun. Dat roept de vraag op of er nog meer deals van de Belastingdienst met grote ondernemingen niet door de beugel kunnen.

1. Waar ging de zaak met Starbucks ook alweer over?

De affaire rond Starbucks kwam al in 2012 aan het rollen, toen duidelijk werd dat het concern in het Verenigd Koninkrijk in 14 van de afgelopen 15 jaren geen belasting had betaald. Starbucks heeft in Groot-Brittannië een marktaandeel van 31 procent en sprak zich in jaarverslagen altijd lovend uit over zijn prestaties op de Britse markt. Maar op papier maakt het concern geen winst, en betaalt het dus geen belasting.

In een hoorzitting van het Britse parlement kreeg toenmalig financieel directeur Troy Alstead de volle laag. Tijdens dat kruisverhoor erkende hij dat Starbucks geheime afspraken had gemaakt met de Nederlandse Belastingdienst, waar het concern officieel gevestigd is. Daardoor hoeft Starbucks nauwelijks belasting af te dragen.

2. Wat heeft Nederland te maken met de belasting die Starbucks betaalt in het Verenigd Koninkrijk?

Nederland heeft een aantal heel aantrekkelijke fiscale voordelen voor bedrijven, en de Belastingdienst toont zich graag bereid individuele afspraken met multinationals te maken. Daarom heeft Starbucks zijn bedrijf zo georganiseerd dat tot voor kort het regionale hoofdkantoor voor Europa, het Midden-Oosten en Afrika in Nederland huisde.

Bovendien worden de koffiebonen die het concern wereldwijd gebruikt in Amsterdam gebrand. Geld dat in het buitenland wordt verdiend met de verkoop van koffie, komt via zogeheten royalties naar Nederland. Dat zijn bedragen voor de koffiebonen, waarvan het recept is ondergebracht in een Brits bedrijf. De royalties komen onbelast Nederland binnen, en verdwijnen onbelast weer naar het Verenigd Koninkrijk. Ter illustratie: vorig jaar rapporteerde één van de filialen van Starbucks in Nederland een winst van 407 miljoen euro, en betaalde daarover 2,6 miljoen euro belasting - minder dan 1 procent.

De boekhoudkundige trucs zorgen er niet alleen voor dat Starbucks in Nederland nauwelijks belasting betaalt. De winkels in alle verkopende landen betalen hoge bedragen voor de koffiebonen en het branden daarvan, waardoor zij op papier bijna geen winst maken. Daardoor betaalt Starbucks ook in andere landen vrijwel geen belasting.

3. Belastingen zijn een nationale aangelegenheid, waarom bemoeit de Europese Commissie zich hier nu mee?

Het is Brussel al jaren een doorn in het oog dat lidstaten elkaar beconcurreren op belastinggebied. De steeds grotere douceurtjes die nodig zijn om bedrijven naar een specifiek land te lokken, gaan ten koste van de totale belastingopbrengst voor de lidstaten.

Consumenten en kleine bedrijven krijgen daarvan de rekening in de vorm van hogere belastingen. Maar tot voor kort dwarsboomden een aantal lidstaten elke poging van de Commissie om hier verandering in te brengen. Dat veranderde eind vorig jaar, toen het consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ een boekje open deed over de manier waarop Luxemburg multinationals helpt om massaal winsten weg te sluizen en zo nauwelijks belasting te betalen.

In die LuxLeaks-affaire, waar Trouw voor Nederland aan mee deed, kwam Commissievoorzitter Jean Claude Juncker zwaar onder vuur te liggen. Als voormalig premier en minister van financiën van Luxemburg staat hij mede aan de basis van het Luxemburgse belastingbeleid. Sindsdien heeft de Commissie er een speerpunt van gemaakt om belastingconcurrentie tussen lidstaten een halt toe te roepen. Door oneigenlijke afspraken als staatssteun te betitelen, kan de Commissie lidstaten verplichten achterstallige belasting terug te vorderen.

Daarnaast zijn er afspraken gemaakt om nationale deals met multinationals met andere lidstaten te delen, zodat iedereen weet welke landen profiteren en welke geschaad worden. Bovendien wil de Commissie uiteindelijk toe naar één gezamenlijke grondslag voor belastingen in Europa. Dat moet voorkomen dat multinationals via boekhoudkundige trucs winsten op papier laten verdwijnen.

4. Wat kunnen de gevolgen zijn als de Commissie oordeelt dat de afspraken tussen Nederland en Starbucks niet door de beugel kunnen?

In de eerste plaats krijgt Nederland de opdracht achterstallige belasting terug te vorderen. Dat gaat mogelijk om tientallen miljoenen. Dat lijkt veel, maar de Commissie onderzoekt nog andere zaken die om veel meer geld gaan. Zo zou autobedrijf Fiat via Luxemburg tot 200 miljoen euro belasting hebben ontweken.

In het geval van Amazon en Apple gaat het misschien zelfs om meer dan een miljard euro. Een negatief oordeel werpt bovendien een ander licht op de afspraken die de Belastingdienst heeft lopen met al die andere multinationals. Sinds 1991 gaf de Nederlandse fiscus bijna 15.000 van deze rulings af aan bedrijven. Het ministerie van financiën heeft altijd volgehouden dat deze - geheime - afspraken aan alle wetten en regels voldoen. Maar dat werd ook gezegd van de deal met Starbucks.

Als de Europese Commissie daar anders over denkt, komen de eerdere rulings eveneens in het geding. Fiscalisten gaan er daarom vanuit dat het ministerie van Financiën een mogelijk negatief oordeel zal aanvechten bij het Europese Hof van Justitie. In dat geval kan het nog jaren duren voordat er een definitief oordeel komt over de Starbucks-afspraken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden