Krediet van de bank? Vergeet het!

Begin deze eeuw klotsten de kredieten nog tegen de plinten. Nu is zelfs een minutieus doortimmerd ondernemingsplan geen garantie voor geld. MKB-bedrijven moeten op zoek naar alternatieven.

Zoveel landen, zoveel witte schimmelkazen. Maar in Nederland werd tot voor kort nog geen camembertachtige kaas gemaakt. Dus besloot Peter Bosman (48) dat zelf te doen. De kosten voor de experimentele fase kon hij nog zelf opbrengen, maar om de productie op gang te brengen had hij 45.000 euro nodig. "Ik had alles klaar: een idee, een filosofie, een ondernemingsplan, zelfs al klanten en een product." Dus ging hij naar de bank. "Die wilde wel financieren, maar onder heel erg strenge voorwaarden." Te strenge voorwaarden, vond Bosman. Hij moest met zijn huis garant staan en voor elke aankoop toestemming vragen bij de bank.

Bosman kon tenminste nog krediet krijgen, veel andere kleine ondernemingen hebben het een stuk moeilijker. Van de kleine bedrijven kreeg in het eerste kwartaal 42 procent niet het aangevraagde krediet. Bij middelgrote bedrijven lag dit op 26 procent, bij grote ondernemingen op slechts 13 procent.

Michaël van Straalen, waarnemend voorzitter van MKB-Nederland, merkt hoe moeilijk zijn achterban - middelgrote en kleine bedrijven - het heeft om krediet te krijgen. "Door deze crisis, die zijn weerga niet kent, daalt de kredietverstrekking aan MKB-bedrijven de laatste drie jaar met 4 procent per jaar."

Blauwe ogen
Van Straalen ziet vooral veel starters die het moeilijk hebben. "Die ondernemers hebben geen track-record, geen historie. Banken hebben tegenwoordig criteria die uit wat meer bestaan dan de aanvrager op zijn blauwe ogen te geloven." Als er dan weinig over de ondernemer bekend is, denkt een bank wel twee keer na voordat die krediet verstrekt, zelfs als de ondernemer zijn plannen goed op orde heeft, zegt Van Straalen.

Ook bedrijven in krimpende markten hebben het moeilijk. "Die kunnen vaak lastig aanvullend krediet krijgen, om uit te breiden of te groeien." Sectoren waar het erg slecht gaat zijn bijvoorbeeld de bouw, detailhandel en commerciële dienstverlening. "Bedrijven in die sectoren kunnen er goed voor staan, door de financiële omstandigheden van hun collega's is het voor die ondernemers heel moeilijk om nog krediet te krijgen."

"In de jaren voor de crisis groeide de kredietverlening aan het bedrijfsleven met 15 tot 20 procent per jaar", zegt Lex Hoogduin, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Amsterdam en ex-directeur van De Nederlandsche Bank. "Dat tempo lag veel te hoog en moest omlaag." Met de val van Lehman Brothers in 2008 en de daaropvolgende kredietcrisis keerde de wal het schip.

Om te voorkomen dat het financiële systeem nog eens in een vrije val kon raken, werden de afgelopen vijf jaar op nationaal en internationaal niveau toezichthouders aangesteld en maatregelen genomen. Zo moesten de geldreserves van banken omhoog, zodat ze niet langer veel meer geld kunnen uitlenen dan zij op de balans hebben staan. Hoogduin: "De Nederlandse banken staan er nu beter voor, maar het vergroten van die buffers kan nog wel even doorgaan." Omdat zij minder geld mogen uitlenen, kiezen de banken eerder voor het verstrekken van kredieten boven de 250.000 euro aan grote bedrijven dan voor kleinere bedragen aan middelgrote en kleine ondernemingen. De opbrengsten van grote kredieten liggen voor banken veel hoger dan van kleine.

Meer dan de helft van de geweigerde kredietverstrekkingen ging niet door omdat de banken het risico te groot vonden, zegt Van Straalen. Hij noemt de banken 'buitengewoon voorzichtig'. Die voorzichtigheid is logisch, vindt Hoogduin: "Veel MKB-bedrijven staan er gewoon niet goed voor. Veel krediet wordt waarschijnlijk vooral aangevraagd om verliezen te financieren." Van Straalen brengt daartegenin dat er ook in krimpsectoren genoeg bedrijven zijn die het wel goed doen. Die komen in een neergaande spiraal als zij geen krediet krijgen voor noodzakelijke investeringen, denkt hij.

MKB-Nederland signaleert dat niet alleen kredieten om een bedrijf te laten groeien of innoveren moeizamer binnen te harken zijn. De laatste twee jaar wordt het ook steeds moeilijker werkkapitaal, zoals overbruggingskredieten, te krijgen, zegt Fabian Nagtzaam van MKB Noord-Holland. "Voor volstrekt gezonde bedrijven is het moeilijk om een voorschot te krijgen voor een bedrag dat zij zeker gaan binnenhalen." Hij noemt het voorbeeld van een uitzendbureau, dat lonen moet vooruitbetalen en pas aan het eind van de maand dat geld terugkrijgt van de opdrachtgevers (zie kader). "Banken vinden die overbruggingskredieten al een risico."

Rood is taboe
Ook bedrijven die één of twee keer rood hebben gestaan, krijgen nauwelijks nog krediet losgepeuterd, zegt Nagtzaam. Zo waren er tuindersbedrijven die door de EHEC-bacterie van twee jaar geleden een oogst verwoest zagen worden. "Zo'n bedrijf kan daar niets aan doen, maar de banken kijken alleen naar de cijfers. Zijn die rood geweest, dan heeft de ondernemer een probleem. De banken zouden moeten beoordelen op het ondernemersverleden."

De Rabobank ziet het aantal kredietaanvragen en de kwaliteit daarvan teruglopen. De bank zegt dat er geen sprake is van 'krediet-rantsoenering'. Wel zijn ondernemers in sommige sectoren met structurele problemen, zoals bouw en binnenvaart, minder in staat een haalbaar plan in te dienen. De Rabobank kijkt meer naar de risico's dan een paar jaar geleden, omdat die door de crisis groter zijn geworden. Directeur Bedrijven Paul Dirken zegt dat het contact met klanten voor de crisis vluchtiger was. "Klanten konden overal krediet krijgen en shopten rond voor de laagste prijs." Daar ging de Rabobank volgens hem voor een deel in mee, waardoor die gemakkelijker krediet verstrekte.

De crisis houdt voorlopig nog wel aan en weinig wijst erop dat de banken zich spoedig soepeler zullen opstellen. Hoe moet het dan verder met bedrijven die willen investeren?

Toen Peter Bosman de eisen van de bank voor zijn biologische kaasbedrijf te streng vond, ging hij nadenken over andere manieren om aan krediet te komen. Zo kwam hij bij crowdfunding uit. Hij zette zijn ondernemingsplan op internet, en benaderde actief mensen van wie hij dacht dat ze wel zouden willen bijdragen aan zijn bedrijf. Binnen enkele weken - een recordtijd voor de site waar hij zijn plan op zette - had hij zijn 45.000 euro bij elkaar. "Daar zaten mensen bij die het wel een sympathiek plan vonden en 25 euro inlegden, maar ook een paar ondernemers of ex-ondernemers die 1000 euro en veel kennis meebrachten."

Eigenlijk niets nieuws onder de zon, dat crowdfunding, zegt Bosman. "De investeerders zijn ouderwetse aandeelhouders, in totaal hebben zij 25 procent van de aandelen in mijn kaasbedrijf." Maar die aandeelhouders zijn wel kritisch, zegt hij. "Je moet echt met de billen bloot. Iedereen leest mee, je moet hun vertrouwen winnen. Als je de vragen niet goed kunt beantwoorden, is het snel afgelopen." Voor Bosman was dat niet zo'n probleem, hij beoordeelde lange tijd andere ondernemingsplannen.

Crowdfunding groeit in Nederland. In de eerste helft van dit jaar werd 13 miljoen opgehaald, tegen 14 miljoen over heel 2012. MKB-Nederland ziet de potentie van crowdfunding, maar houdt wel een slag om de arm. Van Straalen: "Het staat nog in de kinderschoenen en het gaat veelal om kleine bedragen. Als het al groot wordt, zijn er nog vele jaren nodig. Investeerders lopen vaak risico zonder garanties."

Familieleden
Ondernemers vinden steeds meer alternatieve wegen die naar krediet leiden. Zo ziet MKB-Nederland bedrijven vaker particuliere geldschieters of kapitaalkrachtige familieleden aanspreken. Ondernemers kunnen via Qredits, een samenwerkingsverband van banken, gemeenten en ministeries ook microkredieten aanvragen; leningen tot maximaal 50.000 euro.

Fabian Nagtzaam van MKB Noord-Holland merkt dat bij veel bedrijven nog niet genoeg kennis is over alternatieve financieringen. "Zo weten veel ondernemers nog niet dat ze een borgstellingkrediet kunnen krijgen." De overheid staat bij de zogenaamde BMKB-regeling garant voor een deel van de lening.

Waarnemend MKB-voorzitter Van Straalen merkt dat meer ondernemers zich laten bijstaan wanneer zij krediet aanvragen. "Ze doen krediettesten, of kloppen aan bij hun brancheorganisaties. Ook dan zijn ondernemers die krediet willen nog niet verzekerd van succes, maar door begeleiding bij het ondernemingsplan wordt de kans op financiering wel groter."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden