Kranten schreeuwden: hij is niet van jullie, hij is van ons!

De invloed van Abraham Kuyper werkt door in de Verenigde Staten. Hij bezocht het land en Trouw volgt na ruim een eeuw zijn spoor. Vandaag: Grand Rapids.

Abraham Kuypers bezoek aan Grand Rapids, in het Midden-Westen van Amerika, zorgde in 1898 voor een hevige discussie. Hij bezocht de stad tijdens een verkiezingscampagne voor het Huis van Afgevaardigden van de staat Michigan. Na een speech luidde de kop van de Grand Rapids Democrat: ’Hij is een Democraat!’ De Republikeinse Grand Rapids Herald reageerde: „Is Geen Democraat!” Uiteindelijk moest Kuyper er zelf aan te pas komen om het conflict op te lossen.

Op Calvin College gaat de discussie uit 1898 over hoe de gereformeerde beginselen te vertalen naar de Amerikaanse partijpolitiek nog immer door. Die laaide in 2005 hevig op door een voorgenomen bezoek van president Bush. Een deel van de studenten, faculteitsleden en alumni kwam in opstand. ’God is geen Democraat of Republikein’ stond er op buttons. De tegenstanders gaven Bush, met zijn opzichtig uitgedragen geloof, er in een protestbrief van langs: „Wij zien verschillen tussen ons begrip van hoe christenen geroepen zijn te handelen en veel van het beleid van uw regering”. Maar Bush hield zijn speech in Grand Rapids. Hij refereerde zelfs aan Abraham Kuyper en zijn bezoek in 1898.

In Grand Rapids ontmoet ik twee van de voornaamste Kuyperianen aan Calvin College. Tijdens het bezoek van Bush bevonden ze zich aan tegenovergestelde zijden van de strijd. De conservatieve theologieprofessor John Bolt vind het ’schandalig’ dat de president zo werd ontvangen. Geschiedenisprofessor (en Democraat) James Bratt maakte juist deel uit van het protest.

Bolt gelooft dat Kuyper veel te bieden heeft aan de evangelischen die zich actief bezighouden met de Amerikaanse politiek. In zijn boek ’A Free Church A Holy Nation – Abraham Kuyper’s American Public Theology’ ontvouwt hij hoe Kuypers ideeën en werkwijze in de Amerikaanse context passen. „Ik heb mij vooral gericht op het retorische, mythische en poëtische karakter waarmee Kuyper zijn ideeën in Nederland verspreidde”, zegt Bolt. „Christenen hier hebben ook iemand nodig die hun ideeën in Amerika’s nationale verhaal kan weven,”

Honderd jaar na Kuypers bezoek aan Amerika zorgde James Bratt voor een vertaling van een selectie van Kuypers belangrijkste speeches en pamfletten, zodat deze ook toegankelijk zouden worden in de Engelssprekende wereld. Momenteel is hij bezig met een biografie van Kuyper. „Kuyper is erg relevant voor de 21ste eeuw. Niet alleen voor Amerika, maar wereldwijd. Met name in conflictsituaties waarin religie en politiek een grote rol spelen, zoals in Nigeria en Indonesië”, stelt Bratt. „Hoe gedraag je jezelf eerlijk en verantwoord als een burger in een religieus pluralistische samenleving zonder je geloof te privatiseren? Ik ben het niet altijd eens met Kuypers antwoorden, maar hij wist wel hoe hij de juiste vragen moest stellen.”

Bolt en Bratt vinden allebei inspiratie in Kuyper. Beide menen dat Amerika beter het idee van soevereiniteit in eigen kring in acht zou moeten nemen. Ze delen de analyse dat een bepaalde levenssfeer buiten haar perken treedt en te machtig is geworden. Toch leidt dezelfde inspiratiebron tot radicaal verschillende interpretaties: volgens Bolt is het de overheid die de markt in de knel doet komen. Bratt vindt echter dat de markt juist te machtig is geworden en dat het grote geld te veel invloed heeft op de overheid.

Op de grote vragen hebben ze in Grand Rapids nog geen eenduidig antwoord gevonden. Maar ze kunnen vast antwoord geven op een eenvoudige vraag die mij al een tijd bezighoudt: „Wist Bush zelf eigenlijk wel over wie hij het had toen hij Abraham Kuyper noemde in zijn speech?”

In de aanloop naar zijn bezoek hadden de speechschrijvers van het Witte Huis contact opgenomen met Bolt om meer over de geschiedenis van Calvin en Kuyper te horen. „De president zou graag willen refereren naar Abraham Kuyper en Alexis de Toqueville”, werd Bolt aan de telefoon verteld. „Wist de president over wie hij het had toen hij Kuyper noemde in zijn speech?”

De conservatief John Bolt herhaalt mijn vraag om hem direct met overtuiging te beantwoorden: „Absoluut! Daar twijfel ik geen moment aan. De president wilde Kuyper noemen. Daar had hij over nagedacht.”

De voor Amerikaanse begrippen linkse Bratt werd ook benaderd door het Witte Huis: „Ik was onder de indruk van de bedachtzaamheid en diepgang waarmee de speechschrijvers me ondervroegen. Maar uiteindelijk zijn zij degenen die de speech hebben geschreven, niet Bush. Bush himself wouldn’t know Kuyper from a hole in the ground” (Bush zou het verschil niet weten tussen Kuyper en een gat in de grond).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden