Kraftwerk is rijp voor het museum

De groep is al meer dan eens onderscheiden voor haar levenswerk. Kenners zetten Kraftwerk op één lijn met de Beatles. De Duitse band treedt nog steeds op. Vanaf morgen in Paradiso, afgelopen week in Berlijn: tijdens de acht avonden durende concertreeks 'The Catalogue 12345678 in 3-D' spelen ze vrijwel al hun studio-albums.

Wie heeft nog nooit over de Duitse snelwegen geraasd, met een snelheid die in Nederland verboden is en met op de geluidsinstallatie keihard de lange, meer dan twintig minuten durende versie van 'Autobahn'? "Fahr'n, fahr'n, fahr'n auf der Autobahn" klinkt het metalig uit de speakers terwijl de Volkswagens en de Mercedessen links en rechts voorbijschieten.

Veertig jaar geleden was dat nummer van Kraftwerk een hit. Ook internationaal, nadat de groep het in Amerika tot een popsong van drie minuten had teruggebracht. De Amerikanen verstonden "Fun, fun, fun on the Autobahn" en zagen de groep als een Duitse versie van de Beach Boys. Het duurde even voor ze de ware impact van Kraftwerk gingen inzien.

De afgelopen acht dagen viel het nummer 'Autobahn' weer in volle glorie te beleven. Compleet met de voorbijflitsende Volkswagens en Mercedessen, dankzij de hypermoderne 3D-projectie en de kartonnen brilletjes die de bezoekers kregen uitgereikt. Kraftwerk speelde het nummer in elk van de acht concerten die ze in de Berlijnse Neue Nationalgalerie gaven.

De concertserie, getiteld 'The Catalogue', celebreert het oeuvre van Kraftwerk. In elk van de acht opvoeringen staat een van de elpees centraal die de groep als haar hoofdwerk ziet. Elke avond kwamen ook hun greatest hits voorbij. Alleen hun eerste drie elpees van eind jaren zestig, begin jaren zeventig bleven buiten beschouwing. Want toen speelde Kraftwerk nog met echte instrumenten: gitaren, fluit, toetsen en slagwerk.

'Autobahn' was de eerste productie die geheel op synthesizer werd gespeeld, in 1974 een ongekend fenomeen. Synthesizers waren toen nog enorme kasten, technisch allerminst perfect. Tijdens optredens moesten ze regelmatig opnieuw worden gestemd. Het publiek dacht dat het gesnerp en gekraak van het afstemmen bij het concert hoorde en ging uit zijn dak.

Cool imago

Inmiddels is het instrumentarium van Kraftwerk teruggebracht tot vier gestileerde katheders met toetsenborden, mengpanelen en andere elektronica. De compleet uitverkochte zalen (1700 mensen per avond) bij de acht Berlijnse optredens deinden mee op de zware beats. Evenals de talrijke mensen buiten, die door het glas iets van het concert probeerden te zien.

De vier knoppenbedieners gedroegen zich zo cool mogelijk. Geen contact met elkaar, geen contact met het publiek, minimale bewegingen. Het is de filosofie van de groep: de mens treedt terug, valt samen met de muziek. Voor de eerste toegift lieten ze zich vervangen door echte robots, dezelfde die ze ook op journalisten afsturen wanneer die een interview willen.

Slechts een van de vier heren in hun nauwsluitende, grijze duikpakken met fluorescerend ruitmotief maakte vanaf de oprichting deel uit van Kraftwerk: Ralf Hütter (68). Samen met Florian Schneider vormde hij het brein van de groep. Schneider werd later professor in de muziekgeschiedenis, Hütter bleef toernees organiseren waarin steevast het oude werk werd herhaald.

Ze noemen zich 'muziekarbeiders'. Ze staan erbij alsof ze in een fabriek de lopende band bedienen. Eigenlijk zijn ze 'curatoren van geluid', zegt de biograaf van Kraftwerk, David Buckley. Net als een museumcurator selecteren en rangschikken ze materiaal, in hun geval geluiden. Maar dat doen ze volgens Buckley net zo geniaal als Mozart: schijnbaar simpel, in wezen complex, maar uiterst effectief.

Arbeiders zijn ze echter allerminst, althans wat hun afkomst betreft. Ze komen dan wel uit Düsseldorf in de mijnstreek, maar hun ouders behoorden tot de rijke en artistieke klasse. Ze groeiden op in een milieu waarin de multikunstenaar Joseph Beuys en de experimentele componist Karlheinz Stockhausen, beiden uit dezelfde regio, de toon zetten.

Vernieuwende popmuziek

De elektronische sound van Kraftwerk maakte snel school, niet alleen in Düsseldorf en omgeving maar over de hele wereld. De band legde de basis voor tal van nieuwe stromingen in de popmuziek, van new wave tot synthiepop en van techno tot hiphop. Of zoals Buckley het uitdrukt: de groep leverde het DNA voor alle vernieuwende popmuziek vanaf de jaren zeventig.

De concertserie, die ze eerder vertoonden in beroemde musea als MoMA in New York en Tate Modern in Londen, komt na Berlijn naar Amsterdam. Daar treedt de groep van 16 tot en met 23 januari op in poptempel Paradiso, een voormalige kerk, waar Kraftwerk met zijn soms stichtelijke teksten, zoals tegen kernenergie en medicijnverslaving, zeker op zijn plaats is.

Oude glorie

Maar de meest geëigende plaats is toch het museum. Zowel in positieve als in negatieve zin. Negatief omdat de groep al meer dan tien jaar niets nieuws heeft geproduceerd. Ze exploiteert alleen nog haar oude glorie. Positief omdat zonder Kraftwerk tal van latere groepen, waaronder Deutsch-Amerikanische Freundschaft (DAF) en Depeche Mode, ondenkbaar zouden zijn geweest.

Daarom waren de concerten in de Berlijnse Neue Nationalgalerie historisch. De ideale ambiance voor een popgroep die net als de architect van het gebouw, Ludwig Mies van der Rohe, een baken heeft gezet in de geschiedenis van de moderne kunst. Je zag het ook aan het publiek: allemaal kunstliefhebbers die niet voor de eerste keer in dit museumgebouw waren.

De beelden zullen eeuwig in musea te zien zijn. Bijvoorbeeld die van hun laatste elpee uit 2003, 'Tour de France'. Volgens Hütter, zelf een enthousiast wielrenner, is de groepsformatie tijdens een ploegentijdrit in die wielerronde de perfecte verzinnebeelding van het mens-machinemodel. En daar denderden ze, 3D over de koppen van een juichend en dansend publiek.

En wie reed voorop in de 3D-presentatie? Jawel, Joop Zoetemelk! Gaat dat zien in Paradiso.

Kraftwerk, 'The Catalogue', in Paradiso, Amsterdam: Vrijdag 16 januari 'Autobahn' (1974), 17 januari 'Radio-Activity' (1975), 18 januari 'Trans Europe Express' (1977), 19 januari 'The Man-Machine' (1978), 20 januari 'Computer World' (1981), 21 januari 'Techno Pop' (1986), 22 januari 'The Mix' (1991) en 23 januari 'Tour de France' (2003)

Neue Nationalgalerie in de steigers

Het gebouw ziet er al uit als een podium. Om in de grote hal te komen moet de bezoeker eerst een trap op naar het terras. Grote glazen deuren in de glazen wand die het hele gebouw omgeeft bieden toegang tot de hal. Bovenop de vierkante ruimte ligt het aan alle zijden overhellende dak. Uit staal. Bij de bouw was het, met maar acht pijlers, de grootste stalen overkapping in Europa.

In de glazen hal van de Neue Nationalgalerie wisselen tentoonstellingen elkaar af. De eigen collectie van het museum is in de benedenruimten te zien. In de hal zijn in de loop der jaren enorme publiekstrekkers gepresenteerd, waarvoor bezoekers vaak uren in de rij stonden. De overzichtstentoonstelling van Gerhard Richter was drie jaar geleden een ongekend kassucces.

De ontwerper van het gebouw is de wereldberoemde architect Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969), een toonaangevende bouwmeester van het modernisme. Vóór de Tweede Wereldoorlog drukte hij zijn stempel op het nieuwe bouwen in Duitsland. Tijdens en na de oorlog werkte hij vanuit de VS. De Neue Nationalgalerie was een van zijn laatste projecten.

Begin jaren zestig keeg hij de opdracht voor het Berlijnse museum. Het basisidee stond toen al op papier. Dat had hij getekend voor de drankenfabrikant Bacardi, die het ontwerp op Cuba had willen realiseren. De revolutie van Fidel Castro gooide toen roet in het eten.

Bij de opening van de Neue Nationalgalerie in 1968 moest Mies van der Rohe wegens ziekte verstek laten gaan. Inmiddels is de spectaculaire constructie er belabberd aan toe. Veel staal is aan het roesten, ruiten staan op springen, airconditioning en brandveiligheid voldoen niet meer aan de hedendaagse eisen. De renovatie gaat enkele jaren duren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden