Koudwatervrees bij scholen om op onderwijzer af te gaan

Ouders verontwaardigd over aanvullende eisen van middelbare scholen

Een achtstegroeper die naar de middelbare school wil, heeft vanaf dit jaar alleen nog een schooladvies in zijn achterzak als brevet van zijn kunnen. De eindtoets wordt voor het eerst pas in april afgenomen. Die score kan niet meegestuurd worden als scholieren zich in maart moeten aanmelden. Middelbare scholen moeten bij de toelating varen op enkel dat schooladvies van de onderwijzer. Maar ze hebben nog koudwatervrees.

Zowel bij de Landelijke Ouderraad als de koepel van basisscholen PO-Raad komen signalen binnen dat middelbare scholen de macht over het schooladvies niet helemaal willen overlaten aan de basisscholen. Zo spreken ze bijvoorbeeld toch met basisscholen af om aanvullende toetsen in januari en februari af te nemen, blijkt uit de telefoontjes van ouders naar Landelijke Ouderraad-medewerker Petra Hietbrink. "Ouders zijn bang dat die uitslagen het schooladvies toch beïnvloeden."

Ouders vinden het schooladvies vaak eerlijker dan een score op een eindtoets. Dat lijkt terecht, want uit onderzoek van het Centraal Planbureau blijkt dat onderwijzers goed voorspellen op welk onderwijsniveau de leerling na drie jaar voortgezet onderwijs zit. Leerlingen die vanwege een goede toetsscore geplaatst worden op een onderwijsniveau dat hoger is dan het advies van de leraar, veranderen in de eerste drie jaar veel vaker van niveau.

Middelbare scholen moeten de leerkracht in groep 8 gaan vertrouwen. "Maar dat vertrouwen in de adviezen van onderwijzers hebben middelbare scholen vaak niet", zegt de Maastrichtse onderwijssocioloog Paul Jungbluth. Ten onrechte, vindt Hietbrink: "Na zo'n acht jaar op een basisschool hebben de leraren echt wel een goede indruk van een leerling."

Maar de middelbare scholen willen meer houvast om het advies van de onderwijzer te kunnen vertrouwen. In veel regio's vragen ze om toetsinformatie uit groep 6, 7 en 8 in het advies te betrekken. Het Libanon Lyceum in Rotterdam wil bijvoorbeeld dat leerlingen behalve het schooladvies ook scores uit toetsen in de laatste klassen van de basisschool insturen. Hietbrink: "Ouders zijn daar verontwaardigd over. Een school moet een kind toelaten op bijvoorbeeld het havo als een onderwijzer dat adviseert. Ongeacht die scores. Ook mag een middelbare school er niet op aandringen om extra intelligentietesten af te nemen. Of dat nodig is, is louter en alleen aan de basisschool. "

Middelbare scholen zullen het schooladvies op enige manier willen beïnvloeden. Dat kan ook: met basisscholen in de regio maken ze afspraken. Soms mogen middelbare scholen al meekijken naar de totstandkoming van geanonimiseerde adviezen voordat de leerlingen ze zelf te horen krijgen. Ook kan de middelbare school de leerkracht om extra uitleg vragen als het advies hoger is dan de toetsscores. Een leerling vervolgens weigeren omdat de middelbare school het niet vertrouwt, mag niet.

Het wantrouwen van de middelbare scholen is niet helemaal ongegrond. Er komt meer druk op de onderwijzer te staan. Die kon eerst nog verwijzen naar het Cito bij een lage toetsuitslag, terwijl hij nu een boze ouder op de stoep kan verwachten bij een laag advies. Onderwijssocioloog Jaap Dronkers verwacht dat de schooladviezen de komende jaren hoger zullen gaan uitvallen, onder druk van de ouders. 'Adviesinflatie' noemt hij dat.

Rectoren zijn bang dat veel leerlingen te hoog gaan instromen in de komende jaren. Jungbluth voorziet dat sommige scholen daarom net als vroeger 'watervalklassen' gaan inrichten: "een brugklas met meerdere niveaus waarin kinderen een jaar lang beoordeeld worden en dan zullen dalen naar een lager niveau. De selectie voor de middelbare school wordt zo in feite een jaar uitgesteld."

Sommige middelbare scholen willen basisscholen juist dwingen tot een goede inschatting door een 'enkelvoudig' schooladvies: geen combinaties vmbo-t/havo of havo/vwo, maar gewoon een niveau. Jungbluth houdt zijn hart vast: "Het schooladvies is voor veel kinderen de eerste keer dat de samenleving haar gezicht laat zien. Voor veel kinderen is dan een groot deel van de race gelopen. Wat doet dat met ze? Met een breed advies houd je meer mogelijkheden open dan met een enkelvoudig advies."

Spannend wordt het of middelbare scholen de leerlingen binnenkort op basis van hun schooladvies gaan toelaten, of gaan weigeren. Weigeren mag alleen op hele uitzonderlijke gronden. Bijvoorbeeld als een kind onvoldoende Engels spreekt om op een internationale school te kunnen meekomen. Of omdat het niet sportief genoeg is voor een school met een speciale sportafdeling.

Weigeren mag ook als een kind en zijn ouders de grondslag van een school niet onderschrijven. Zullen christelijke scholen of Montessorischolen vaker kinderen gaan afwijzen die die achtergrond niet hebben? Het is afwachten. Volgens een woordvoerder van de Onderwijsinspectie zal een rechter zich over die individuele gevallen moeten buigen.

Wie ook tussen de wal en het schip dreigen te vallen, vreest de Landelijke Ouderraad, zijn de kinderen die ondanks een laag advies in april toch nog een mooie eindtoets maken. Zij kunnen zich dan alsnog aanmelden voor een school op hoger niveau. Hietbrink: "Grote kans dat die school dan al vol zit, natuurlijk".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden