Koude Oorlog stond film over Neurenberg in de weg

De Engelse documentaire van het Neurenberg-proces gaat na 61 jaar in première. Amerikanen vonden het verslag te anti-Duits en te gruwelijk.

Aan het eind van de persvoorstelling doet producente Sandra Schulberg een beroep op de aanwezige journalisten. „Beschrijf de film niet als het zoveelste Holocaustdocument, waarin wordt aangetoond hoe slecht de nazi’s waren. Benadruk de betekenis van de film als erfgoed voor alle eropvolgende oorlogstribunalen.”

De kleine Amerikaanse wijst op de titel van de documentaire, die zij met steun van onder meer het Nationaal Archief in Den Haag heeft gerestaureerd: ’Nuremberg: Its Lesson for Today’. Toen was de les: nooit meer. Inmiddels is dat een vrome wens gebleken. Tribunalen om schenders van mensenrechten te kunnen veroordelen zijn nog steeds nodig.

Vandaag beleeft de definitieve versie van de documentaire haar wereldpremière in Den Haag. Het waren Schulbergs vader en oom, Stuart en Budd Schulberg, die films en foto’s van de nazi’s moesten vergaren om de aanklagers van het Neurenberg-tribunaal van bewijsmateriaal te voorzien. Stuart schreef het uiteindelijke script van de film. Destijds hebben alleen geschokte Duitsers in hun bioscopen het resultaat gezien. Ook de Sovjets hadden een eigen versie. Maar de Engelse versie is nooit uitgebracht; de originele negatieven en geluidsbanden raakten zoek.

In 1945 waren de Geallieerden in Duitsland nog eensgezind in hun vastbeslotenheid de voornaamste schuldigen van de nazi-agressie en oorlogsmisdaden te berechten. De film moest het publiek in Europa en Amerika tonen hoe eerlijk en gefundeerd de vervolging van Hermann Göring, Seyss-Inquart, Albert Speer, en andere architecten van de oorlog en de Holocaust verliep.

Maar toen ’Nuremberg’ zo goed als af was, was de Koude Oorlog in volle gang. Het Amerikaanse Congres had het Marshallplan voor steun aan West-Duitsland gesanctioneerd, en Washington had geen behoefte aan ’anti-Duitse’ stemmingmakerij. Amerikanen zijn te simpel om meer dan één vijand tegelijk te haten, schreef de Post.

Bovendien zouden de Amerikanen geen raad weten met de gruwelen in ’Nuremberg’. Die gruwelen waren de bewijzen waarmee hoofdaanklager Robert H. Jackson zijn betoog kracht bijzette. „We zullen de bewijzen leveren, met hun eigen boeken, documenten en films”, zei Jackson.

De beelden blijven schokken. Scènes in de gaskamer, verlaten koffers in het kamp. Russische krijgsgevangenen opeengehoopt, een joodse vrouw naakt opgejaagd over straat. Een huis, een auto, drie uitgemergelde gevangenen. Ze worden het huis ingeleid. Dan ziet de kijker: er lopen slangen vanuit de auto het huis in. Mogilev, 1941: de SS experimenteerde met de vergassing van joden en geestelijk gehandicapten. Dit is het enige gefilmde bewijsmateriaal dat niet is gebruikt tijdens het tribunaal, het werd pas later gevonden door Stuart Schulberg.

Zijn dochter kwam tijdens de restauratie tot verrassende ontdekkingen. De muziek bij ’Nuremberg’, Hollywood-achtig aanzwellend boven het slagveld, blijkt geschreven door Hans-Otto Borgmann, componist van het strijdlied van de Hitlerjugend: Unsere Fahne flattert uns voran. Foutje in de sollicitatieprocedure.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden