Kostuums vol 'rust en orde'

Interview | Jan Aarntzen ontwerpt kostuums en decors voor musicals, cabaret en, zoals nu, circus. Hij wil het publiek verbluffen, maar noemt zijn ontwerpen tegelijkertijd heel gedoseerd.

Nooit katoen. Dat geeft op het toneel geen licht terug, het zuigt licht juist op. "Je hebt iets nodig dat licht gééft." Jan Aarntzen (64), decor- en kostuumontwerper, is heel beslist. In 'zijn' producties moet het er rijk uit zien. "We vertellen met zijn allen een verhaal. Dat vind ik leuk aan theater: alle disciplines die samenwerken."

Een nieuwe show zoals 'Cirque Stiletto 3' begint met vergaderen. Het artistieke team gaat om de tafel. Dit keer is Karin Bloemen de leading lady, een hoofdrolspeelster die Aarntzen goed kent, want hij ontwerpt al 26 jaar haar (theater)kostuums. Rogier Bosman, de muzikaal leider van de Wëreldbänd, de producenten, de regisseur, allemaal hebben ze zo hun wensen. Voor en na de vergaderingen tekent Aarntzen zijn schetsen. Met de hand.

"Bij mij moet je bloed, zweet en koffievlekken zien. Als lijnen storen gum ik ze weg, maar over het algemeen laat ik de schetslijnen expres staan. Dan zie je het oorspronkelijke idee erdoorheen. Normaal gesproken maak ik een tekening drie keer, maar in het geval van Afrika heb ik wel acht tekeningen gemaakt voordat ik dacht: dit zou het kunnen worden." Aarntzen doelt op een weelderige Afrikaanse jurk die hij ontwierp voor Karin Bloemen.

Aarntzen werkt met vaste kleermakers en kijkt wat bij wie past. "Je moet een klassieke mannenkleermaker niet vragen om een hip pak, dat snapt hij niet."

De stoffen zoekt Aarntzen allemaal zelf uit. "Stof, dat is als de verf voor een schilder." Ook daar heeft hij zijn vaste adressen voor. Als een bepaald stofje nergens te vinden is, vliegt hij er soms voor naar Londen. Zoals de oranje paillettenstof die hij nodig had voor de Afrikaanse jurk. "Ik kijk dan veel in boeken: wat maakt een outfit Afrikaans? Ik wilde een grote kraag maken. Niet van kralen, zoals in Afrika gebruikelijk is, want dat wordt te zwaar en Karin moet erin kunnen bewegen. Nu is het een soort ornament geworden dat om haar heen staat. Ik sprokkel alles bij elkaar. Tel maar eens hoeveel materialen in die outfit zitten: een, twee, drie... twaalf, dertien... en hier zit nog een rok onder: zestien zichtbaar verschillende materialen. En dan hebben we het niet eens over wat er nog allemaal ónder zit." Dat Afrikaanse kostuum weegt uiteindelijk bijna twintig kilo. "Karin is een van de weinige artiesten die daar geen probleem mee hebben."

Lukt het altijd om alles bij elkaar te sprokkelen? "Het moet. We hebben geen keus. Kwestie van doordrammen. In de loop der jaren weet ik de adressen. Als Londen de oranje pailletten niet had gehad, was ik naar Zwitserland gegaan. Ik blijf op de hoogte, kijk in bladen, kijk naar alle nieuwe modeshows. En als ik iets mooi vind, probeer ik te achterhalen wat het is en waar het vandaan komt. Je ontwikkelt er een talent voor." Zo zit er in zijn hoofd een enorme encyclopedie van beelden waaruit hij kan putten.

Ritsen en magneetjes

Aarntzen denkt in lagen kleding. "Iets moet altijd verrassend van combinatie zijn, vind ik. Soms niet al te nadrukkelijk, maar het moet voor de eerste rij ook leuk zijn. Kun je bijvoorbeeld allemaal kleine pareltjes op de jurk zien zitten." In theaterkostuums zitten ook, vaak niet eens zichtbaar, inventieve oplossingen. Zoals extra 'heflengte' in de oksel, zodat er makkelijk in bewogen, gedanst en gemusiceerd kan worden.

Wat Aarntzen ook zorgvuldig plant zijn de zogenoemde haastverkledingen, zodat Bloemen razendsnel van de ene in de andere jurk kan voor een volgende act. "Er zit bij haar vaak een korset onder en daar gaan de andere dingen overheen: allemaal jasvormen met een rits eronder verborgen. Bij haar dirndl-jurk zit bijvoorbeeld een magneetje waardoor de rok bij elkaar blijft. Het ziet eruit als een jurk, maar dat ís het niet. Dat soort dingen vind ik heel leuk. Spelen met de illusies van theater."

Is er zoiets als een typische Aarntzen? Hij aarzelt: "Zou kunnen. Andere mensen zeggen dat soms en dan denk ik: o ja? Ik heb een Hollandse smaak, het moet helder en duidelijk zijn. Ik hou niet van gefoezel en ik hou niet van bruin. Het ambacht is enorm van belang voor mij. Het moet goed en mooi gemaakt zijn. Er zit nu een Dolly Parton-act in 'Cirque Stiletto', zij heeft een prettig plastic gehalte. Dan probeer ik daar een variant op te verzinnen. Stanley (Burleson, de choreograaf en regisseur) wilde de dansers sexy. Dus heb ik het onderste gedeelte van het overhemd voor de jongens weggelaten. En hoogglanzende stof. Circus is ook sexy, vandaar dat ik glanzende stoffen gebruik. En ik maak het strak. Maar ik wil geen feestwinkel."

Zijn ontwerpen zijn vaak uitbundig, maar zelf vindt hij dat het 'rust en orde' is. "Overal zit een bepaalde lijn in. Het is niet zomaar kwak: veel, nee, het is heel gedoseerd. Vind ik. Maar het moet niet saai zijn natuurlijk. Wat ik meestal doe is: één ding en dat dan goed doen."

"In de eerste recensie die ik kreeg stond: 'Decor en kostuums waren épaterend'. Ik wist niet wat dat betekende en zocht het op. Komt van 'épater le bourgeois', de burgerman overtroeven. Toen dacht ik: dat is precies mijn taak. Je geeft ze wat ze willen en dan nog een schep erbovenop."

Hoewel zijn ontwerpen vaak bijzonder kleurrijk of juist heel gestileerd zwart-wit zijn, gaat Aarntzen zelf meestal gekleed in het zwart. "Er is een probleem en ik word ingehuurd om het op te lossen. Dan ben ik vooral met anderen bezig, over mezelf wil ik niet hoeven nadenken. Dus ik heb vaak hetzelfde aan. Ik heb van die simpele, praktische broekjes (hij wijst naar een zwarte, linnen 7/8 broek met rechte wijde pijpen) en ik heb simpele praktische overhemden (een zwart katoenen exemplaar met, in dit geval, korte mouwen). Ik kleed me alleen aan als het moet. Voor een première of een speciaal feest. Ik ben groot, dus als ik in het rood kom aanzeilen, dan is het veel. Het is beter als ik mezelf een beetje wegschmink, denk ik."

'Cirque Stiletto 3', met Karin Bloemen, de Wëreldbänd, de Stiletto Dancers, special guest Lady Lala McCallan en diverse circusacts, is vanaf vanavond t/m 20/9 te zien in het DeLaMar Theater in Amsterdam. Daarna tournee t/m 6/1. Informatie en speellijst: www.stardustcircus.com.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden