Kostbaar geschenk zoekt nieuwe glans

AMSTERDAM - De oecumenische beweging is voor deze eeuw van bruut geweld een kostbaar geschenk geweest, maar voor de volgende eeuw heeft zij dringend nieuwe glans nodig, want met de oecumene, zijn fervente beoefenaars en organisaties gaat het niet te best.

Iemand dacht nog dat hij een nummertje zou moeten trekken om dinsdagavond in de gehoorzaal van de Rode Hoed in Amsterdam te kunnen binnendringen, waar de beroemde Duitse theoloog Jürgen Moltmann (73) een debat inleidde over 'Dialoog, zending, oecumene'. Maar van de honderd klaargezette stoelen bleef de helft leeg. Moltmann vergoelijkte het nog met de voetbalwedstrijd Duitsland-Nederland, maar hij vergiste zich een dag.

Het debat in de Rode Hoed, aan de vooravond van de assemblee van de Wereldraad van kerken, was belegd door de Nederlandse Zendingsraad in samenwerking met Trouw. Moltmann loopt al lang mee; zijn uitgever had hem al jaren geleden gezegd: schrijf maar niet meer over de kerk, niet ervóór, niet ertegen, want kerk interesseert niemand meer. De oecumene is er wat hem betreft dan ook niet voor de kerk of voor de kerken, maar voor de wereld.

Moltmann prikkelde zijn gehoor met de stelling dat als het gaat om de keuze tussen 'zending' of 'dialoog' hij toch niet kiest voor alleen maar dialoog. Zending staat in kwade reuk, doet denken aan het beruchte zinnetje uit het evangelie dwing ze binnen te gaan, de keuze tussen doop of dood. Maar, waarschuwt Moltmann: dialoog is ook niet alles, het is in wezen conservatief. Een dialoog brengt misschien wat begrip over en weer, maar daarmee nog geen verandering.

De Duitse theoloog houdt eraan vast dat de christelijke godsdienst een 'zending' heeft: zij brengt niet de kerk, maar de ware schatten van het rijk Gods. De zending is niet bedoeld om de kerk groot te maken, maar ze is gericht op gemeenschap, dienst, gerechtigheid, en meer en meer op het leven voor heel de schepping en alle schepselen, op vrede met de natuur.

Prof. R. Huysmans, voorzitter van de Raad van kerken in Nederland, vond in alle vriendelijkheid dat Moltmann bij zijn vizioen van een nieuwe oecumenische spiritualiteit de mensen en de instrumenten wat uit het oog verliest. Die instrumenten - kerken - zijn erbij nodig.

De Leidse missiologe dr. H.L. Murre-van den Berg wilde de ruif van de oecumene eveneens wel wat lager hangen dan Moltmann deed: richt je niet primair op de eenheid van de hele aarde, maar begin toch maar als kerken te proberen tot elkaar te komen. Als het over de wereldproblemen gaat zijn de kerken immers onderling zelf zo verdeeld als wat.

Huysmans illustreerde hoezeer kerken al met al toch de eigen handen vol hebben. In Nederland kan de kleine Armeense kerk (nog) niet toetreden tot de Raad van kerken, omdat lidkerken hun ideeën over onder meer de rol van de vrouw in kerk en samenleving achterlijk vinden. Volgens Huysmans een vorm van onverdraagzaamheid.

Ikon-pastor ds. Bram Grandia kent het jargon van de oecumenisch-bevlogenen al zolang en van student-af-aan is het hem vertrouwd, net als het indrukwekkende theologische oeuvre van Moltmann. Maar al die dertig jaar sinds 1968 - de Wereldraad-vergadering in Uppsala, Zweden - hoort hij dezelfde hooggestemde geluiden over vrede, gerechtigheid en ecologie. Langzamerhand wil hij wel eens de spreekwoordelijke handen en voeten zien. Ook Moltmann kon hem die niet tonen.

Moltmann, christen uit overtuiging en protestant bij toeval, is oecumenicus in hart en nieren. Maar hij schaamt zich voor het recente akkoord tussen rooms-katholieken en lutheranen over het thema Rechtvaardiging. Dat er na zoveel jaar dialoog niet meer uitkwam dan de vaststelling dat men van mening verschilt is voor hem een mager resultaat.

Hij wil nog iets anders gezegd hebben over de verhouding van Rome en Reformatie en wel over de wederzijdse gastvrijheid aan elkaars avondmaal/ eucharistie. De rk kerk heeft hem nog steeds niet kunnen overtuigen dat eerst de onderlinge verschillen moeten zijn uitgepraat. Hij kan zich niet voorstellen dat een die met hoeren en tollenaars verkoos te eten tegen een ander zou zeggen: blijf jij maar weg, want jij bent protestant. Voor hem zelf ligt het nog sterker: ik mag het Avondmaal vieren met protestantse collega's met wie ik veel diepgaander van inzicht verschil dan met sommige katholieke collegae. Maar met hen mag ik niet. Moltmanns oecumenische oplossing in deze is een simpele wijsheid: eerst eten en drinken; na tafel praten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden