Korreltjes op doktersrecept

Huisarts Jan Mehrtens wijst zijn Amsterdamse patiënten sinds kort ook op homeopathische middelen - ook al roepen veel wetenschappers dat het niet werkt. 'Als ik nou echt merk dat mijn patiënten er baat bij hebben, wie ben ik dan om hen dat te onthouden?'

De spreekkamer van Jan Mehrtens (48) ziet eruit zoals die van veel huisartsen: bureau, computer en onderzoekstafel. Hier kunnen zijn patiënten terecht voor een luisterend oor, een recept voor een medicijn of een verwijzing naar een specialist in het ziekenhuis. Maar ze kunnen er sinds korte tijd ook meer krijgen: een tip van Mehrtens voor een homeopatisch medicijn, of - zolang de huisarts nog in het begin van zijn opleiding tot homeopaat zit - een verwijzing naar een homeopatisch arts.

"Ik had veel gesprekken met een mevrouw van boven de tachtig die al langere tijd een branderig gevoel in haar voeten had en bij wie die zenuwpijn langzaam naar boven begon te kruipen", zegt de dokter uit Amsterdam-West. "Ze ging nauwelijks meer de deur uit en een reis naar haar dochter in het buitenland zat er helemaal niet in. Ik had zelf gekeken, ze was bij de neuroloog geweest en ook de podotherapeut (voetspecialist, red) had haar onderzocht. Het ging niet beter." Mehrtens besloot tot een 'homeopatisch consult' wat hij inmiddels had aangeleerd. "Je vraagt daarbij heel veel en aan de hand van de antwoorden die er uitspringen geef je een advies."

Bij deze mevrouw leidde de homeopathiebijbel Mehrtens naar een homeopatisch middel tegen deze 'opstijgende' vorm van zenuwpijn waarvan de vrouw dagelijks twee korrels moest innemen ¿ om te beginnen drie dagen lang. "Twee weken later kwam ze terug en zei dat de klachten helemaal verdwenen waren. Ik geloofde haar eerst zelf niet. Maar het bleek te kloppen. Dat is toch wel een heel bevredigend gevoel, dat je iemand echt kunt genezen."

Vaak kan de dokter dat juist niet, heeft Mehrtens (48) ervaren in de achttien jaar dat hij huisarts is. "We zijn veel bezig met het bestrijden van symptomen." Huidirritatie, buikpijn, luchtwegklachten - een pilletje of een zalfje en hopelijk gaan de klachten over. "Maar we kijken meestal niet verder naar een oplossing die de oorzaak kan aanpakken."

Placebo
Doet de homeopathie dat dan wel? De consensus in de wetenschap is toch wel dat die druppeltjes en korreltjes niet werken - hoogstens als placebo: de gedachte dat het helpt, geeft patiënten een beter gevoel. Dat idee dat je met verdunning van giftige stoffen een betere afweer opbouwt - een fabeltje. "Mijn ervaring met bijvoorbeeld die vrouw met branderige voeten, is dat alleen het placebo-effect die verbetering niet kan verklaren", zegt Mehrtens. Tijdens een publieke discussie met een 'anti-kwakzalver' die de homeopathie hekelde, stond hij op om een succesvol tegenvoorbeeld te geven. "Die spreker zei toen meteen: u baseert uw conclusie op maar een patiënt, dat is geen bewijs. Maar als ik nou echt merk dat mijn patiënten er baat bij hebben, wie ben ik dan om hen dat te onthouden?"

Het onderzoek waarop de tegenstanders zich baseren, behandelt de homeopathie volgens Mehrtens net als reguliere medicijnen. Je neemt een klacht, je zoekt een medicijn op in je handboek. "In de homeopathie werkt dat niet zo. Je moet lang met iemand praten om door te krijgen wat het belangrijkste element is van de klacht. Het is heel goed mogelijk dat je twee mensen die dezelfde klachten hebt, verschillende middelen geeft."

Voorstanders van homeopathie wijzen op wetenschappelijk onderzoek waarin wel blijkt dat hun aanpak helpt. Mehrtens haalt een onderzoek van de Universiteit Tilburg uit zijn bureaulade, vorige maand gepubliceerd in economenblad ESB. Patiënten met een 'complementaire' huisarts bleken minder zorgkosten op te slurpen dan mensen met een zuiver reguliere dokter. In het laatste levensjaar liep dit verschil op tot bijna 1200 euro per patiënt. Belangrijkste reden: wie een dokter heeft die ook aan alternatieve geneeskunde doet - naast homeopathie bijvoorbeeld ook acupunctuur - gaat in dat laatste jaar minder snel het ziekenhuis in. Minder zware zorg dus - terwijl er in sterftecijfers geen verschil is. "In die laatste fase kan homeopathie ook veel betekenen, bijvoorbeeld bij angstige mensen", zegt Mehrtens.

Alternatieve dokter
Over een ander bezwaar van de anti-homeopaten is Mehrtens duidelijk: patiënten hoeven bij hem niet te vrezen dat hij hen afhoudt van reguliere geneeskunde. "Mensen maken zelf hun keuze. Ik geef de verschillende mogelijkheden aan en ik zeg niet dat homeopathie beter is." Laatst kreeg hij een vrouw in de praktijk die vermoedelijk een darmtumor heeft, en die overwoog haar afspraak met de oncologisch specialist voor zich uit te schuiven ten faveure van een alternatieve dokter in België. Terwijl de tumor gewoon doorgroeit. "Toen heb ik gezegd 'wat goed dat u naar andere wegen zoekt, maar ik zou de afspraak in het ziekenhuis toch maar laten staan'."

Mehrtens weet nog niet of hij zich volledig specialiseert tot homeopaat. "Ik denk dat ik al blij ben dat ik een arsenaal heb aan middelen voor de meest voorkomende klachten. Zoals verkoudheid of hooikoorts. Zodat ik patiënten beide kan aanbieden. Ik vind het werk als huisarts te leuk om op te geven. Wij zien iedereen als eerste en het werk is heel afwisselend. En ook al focussen we ons vooral op klachten, bestrijding daarvan is ook heel belangrijk. Voor sommige klachten zijn er heel goede medicijnen ontwikkeld." Dat homeopatisch consult van een uur, dat wordt niet vergoed dus dat moet hij in zijn eigen tijd doen. En het blijft zoeken. "Neem die mevrouw met die branderige voeten. Niet lang daarna kreeg ik een man in de praktijk met klachten die daarop leken. Die heb ik hetzelfde middel voorgeschreven. Maar bij hem hielp het niet."

Mehrtens is niet de enige huisarts met belangstelling voor homeopathie (zie kader) maar bij veel collega's treft hij onbegrip. "Sommigen hebben er geen tijd voor. Anderen zeggen ronduit 'dat werkt toch niet'." De politiek is de alternatieve geneeskunde niet gunstig gezind en ook verzekeraars hebben de neiging steeds minder te vergoeden vanuit de aanvullende verzekering. "Maar ik verwacht wel dat patiënten meer gaan vragen om een complementaire aanpak", zegt Mehrtens "en dat er daardoor weer een omslag komt waardoor homeopathie ook bij artsen meer aandacht krijgt."

Acupuncturist op nummer één
Tussen 2010 en 2013 bezocht 6 procent van de Nederlanders een alternatieve arts, becijferde het CBS eerder deze maand. Na de acupuncturist is de homeopaat favoriet. Van alle mensen die het CBS ondervroeg zei 1 op de 25 dat de eigen huisarts ook wel eens alternatieve therapie toepast. Een klein deel van deze groep zegt zelf zo'n behandeling van de huisarts te hebben gekregen. Iedereen mag het bordje 'homeopaat' op zijn deur spijkeren, maar de verenigingen van homeopaten accrediteren alleen mensen die een bepaalde opleiding hebben doorlopen. Huisartsen als Mehrtens volgen de opleiding van de VHAN, die alleen mensen aanneemt die de studie geneeskunde hebben afgerond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden