Koreaanse vakbeweging ontbeert strategie

MSTERDAM - Yoon Young-mo kijkt met bewondering naar het Nederlandse poldermodel. Maar zover hoeft het wat hem betreft in Zuid-Korea nog niet eens te komen. “Als de overheid en de werkgevers maar zouden inzien dat de vakbonden heel creatief kunnen meedenken, zouden we al een heel eind op weg zijn.”

Yoon Young-mo, algemeen secretaris van de vakbondsfederatie KCTU, kijkt deze week bij de FNV in de keuken en ontdekt vooral wat er aan zijn eigen organisatie schort. “Wij hebben geen traditie van overleg. In 1987 waren er hevige gevechten rond stakingsacties in Zuid-Korea die de basis legden voor wat de vakbonden nu zijn. Wij hebben ons in de afgelopen tien jaar vooral gericht op mensen die op straat kunnen vechten. We hebben veel te weinig oog gehad voor jongeren, ouderen, werklozen, mensen met verantwoordelijkheidsgevoel. Dat moet veranderen. Zodat we kunnen groeien naar een organisatie die de zaken in de hand heeft, die zich strategisch kan opstellen. Op dit moment zijn we veel te weinig effectief. Dat komt door onze geschiedenis, die mede bepaald is door de overheid en de werkgevers. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat we er bovenop komen. Juist nu, met de economische crisis. Want deze crisis heeft de zwakke plekken van het systeem blootgelegd. Het is iedereen duidelijk dat er wat moet veranderen.”

Verbod

Veranderingen hebben zich de afgelopen jaren wel degelijk voorgedaan in Zuid-Korea. Aan de macht van de industriële conglomeraten, de chaebols, kwam vorig jaar een einde toen hun heerschappij wettelijk werd verboden. En de in december vorig jaar aangetreden president Kim Dae-jung kwam voort uit de oppositie die de dictatuur in het land jarenlang bestreed. Maar tot dusver lijkt de macht hem wel te bevallen; de belangrijkste conflicten met de vakbonden werden in ieder geval op de ouderwetse manier opgelost: met arrestaties op grote schaal.

De acties bij Hyundai hadden weliswaar tot gevolg dat veel minder ontslagen vielen dan de autofabrikant wilde, maar ook dat bijna vijfhonderd vakbondsmensen achter de tralies verdwenen. De aanklacht luidt telkens 'illegaal actievoeren'. Velen zitten al maanden vast zonder ooit voor een rechter te zijn verschenen.

De twee vakcentrales die Zuid-Korea rijk is, FKTU en KCTU, hebben samen in totaal 1,5 miljoen leden. Dat is 11 procent van de beroepsbevolking. De organisatiegraad is zo laag in Zuid-Korea doordat de vakbonden er niet sectorgewijs mogen werken maar direct aan een werkgever gekoppeld zijn. Dat maakt algemene discussies als die over arbeidstijdverkorting en het creëren van een sociaal vangnet uiterst ingewikkeld.

Weliswaar deed begin dit jaar een soort van Ser zijn intrede in Zuid-Korea, een tripartite overleg van bonden, werkgevers en overheid, maar dat adviesorgaan is volgens Yoon Young-mo vooralsnog een wassen neus.

“Het terrein waarover dit orgaan iets te vertellen heeft, is beperkt. Bovendien zijn de adviezen niet bindend. Het orgaan was bijvoorbeeld akkoord met het legaliseren van een onderwijsbond in Zuid-Korea, maar de regering heeft dat advies gewoon naast zich neergelegd. Dat geldt ook voor het advies om werklozen toe te staan, lid te worden van een vakbond. Dat is nu wettelijk verboden. De regering heeft daar niets mee gedaan.”

Volgens de officiële cijfers van de overheid is inmiddels 8,5 procent van de Zuid-Koreaanse beroepsbevolking werkloos. Yoon Young-mo neemt dat cijfer niet serieus. “Er heerst een enorme verborgen werkloosheid. Vrouwen die ontslagen zijn, worden niet als werkloze aangemerkt omdat zij immers als huisvrouw aan de slag zijn gegaan. Ook de arbeiders uit de bouw die per dag betaald krijgen, worden niet meegeteld als zij een tijdje werkloos zijn. Ik schat dat het werkelijke percentage rond de zeventien ligt. Dan heb je het over bijna vier miljoen mensen.”

Crisis

De vakbonden zien in tijdelijke arbeidstijdverkorting en het stimuleren van meer parttime werk een manier om de crisis te lijf te gaan, maar de werkgevers voelen daar niets voor. Yoon Young-mo: “Werkgevers kiezen liever voor massaontslagen omdat zij op dit punt hun macht kunnen bewijzen en bovendien kunnen zij op die manier de vakbonden vernietigen. Het is geen rationele benadering, meer een ideologische. Die aanpak heeft een negatieve weerslag op de mensen. Dat leidt tot harde confrontaties.”

Vraag de Wereldbank of het IMF welke landen snel door de Aziatische crisis heen zijn en zij zullen allebei Zuid-Korea bovenaan het lijstje zetten. Dat optimisme beangstigt Yoon Young-mo. “Ik ben bang dat de regering de economie wil laten opleven zonder blijvende hervormingen door te voeren. Dit is een erg technocratische regering die geen oog heeft voor de sociale benadering. Zij ontwikkelt geen enkel maatschappelijk debat. Dan hebben we wel een president die voortkomt uit de oppositie, maar alles blijft bij het oude. De regering denkt bijvoorbeeld de crisis op te lossen door meer te exporteren. Maar de helft van onze export gaat naar landen in Azië, die zelf door de crisis getroffen zijn. Al die landen richten zich daardoor zelf op export naar Europa en de Verenigde Staten. Daar kunnen wij niet mee concurreren, omdat onze lonen niet zo laag zijn als bijvoorbeeld in Vietnam. Wij vinden dan ook dat je de binnenlandse vraag moet laten toenemen, dan laat je het mes pas echt aan twee kanten snijden.”

Massaontslagen

De algemeen secretaris schoof deze week aan bij het najaarsoverleg van de FNV en herhaalde nogmaals dat zijn vakcentrale veel kan leren van de FNV. “Zo valt me bijvoorbeeld de strategie op waarmee de FNV hier het parttime werken erdoor hebben gekregen. Wij moeten ons ook die deskundigheid en overtuigingskracht eigen maken.” Maar laten ze hier in het westen nou ook weer niet denken dat het hier het paradijs is en Azië nog in de middeleeuwen verkeert. Yoon Young-mo kan een glimlach niet onderdrukken als hij op de massaontslagen bij vliegtuigfabrikant Boeing wijst. “Achtenveertigduizend mensen ontslaan. Dat is zelfs in Korea nog niet voorgekomen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden