Koranlezen in een Turkse talentenjacht

Mustafa Altin won de show en kreeg zijn prijs uit handen van president Erdogan. Beeld TRBEELD
Mustafa Altin won de show en kreeg zijn prijs uit handen van president Erdogan.Beeld TRBEELD

De 'Heilige Koran Voordracht Wedstrijd' was een kijkcijferhit, maar wordt niet door alle Turken gewaardeerd.

Melvyn Ingleby

"Er zijn hier acht broeders", vertelt een man met een paarse stropdas om aan het publiek dat in spanning afwacht. Een onheilspellend deuntje galmt door een met nep-kaarslichten verlichte televisiestudio. "Maar met 872 punten is de winnaar onze broeder Mustafa Altin. Breng het geschenk!" Onder daverend applaus brengen twee mannen een schitterende handgeschreven Koran het podium op.

Dit is de 'Heilige Koran Voordracht Wedstrijd' (Kur'an-ı Kerim'i Güzel Okuma Yarışması). Een soort 'Idols', maar dan op z'n Turks. In plaats van popliedjes dragen de kandidaten een maand lang hun favoriete Koranversen voor. De beste boodschapper van Gods woord wint gouden munten, de verliezers moeten naar huis. Deze week kreeg de winnaar vijftig gouden munten ter waarde van ruim 15.000 euro en de beste drie kandidaten een handgeschreven Koran van de man met de paarse stropdas: president Recep Tayyip Erdogan.

Voor meer dan een miljoen Turkse kijkers was het nieuwe programma van staatszender TRT vooral het ideale ingrediënt voor een familieavondje op de bank tijdens de Ramadan. Maar wie goed kijkt, ziet in de koranshow eveens de paradoxen van het 'nieuwe Turkije' terug.

Die term werd uitgevonden door de AK-partij van president Erdogan. Het nieuwe Turkije maakte een einde aan de ondemocratische verdrukking van de islam uit de publieke ruimte. De islam moest onderdeel worden van moderne culturele uitingen en kapitalistische ontwikkeling. Volgens voorstanders van het TRT-programma is de koranshow precies dat: een democratische, moderne manier om oude tradities nieuw leven in te blazen.

Maar tijdens de Ramadan komen de tegenstellingen van dit nieuwe Turkije soms wel heel duidelijk naar voren. De heilige vastenmaand mag dan wel bedoeld zijn voor zelfbeheersing en solidariteit met de armen, ze biedt ook een gat in de markt: een maand lang adverteren Turkse televisiezenders de beste Ramadan-lekkernijen, bieden reisbureaus all-inclusive Ramadan-vakanties aan en serveren luxe hotels uitgebreide iftar maaltijden.

Tekst loopt door onder afbeelding

De jury van het programma in overleg. Beeld TRBEELD
De jury van het programma in overleg.Beeld TRBEELD

Brede kritiek

Dit stuitte al langer op kritiek binnen een deel van de moslimgemeenschap. Zo organiseert een kleine groep links-religieuze activisten, de 'antikapitalistische moslims', al vijf jaar jaar zogenaamde straat-iftars. Iedereen eet er gratis, vaak tegenover de luxe hotels waar de Turkse elite zit te dineren. Dit bleef echter vooral een trend voor een klein links clubje.

De koranshow van TRT daarentegen ontlokte veel bredere kritiek, ditmaal juist van de kant van conservatieve Turken. Gelovige columnisten klaagden over de 'instrumentalisering' van het geloof voor winstdoeleinden. Het feit dat kandidaten geld verdienen aan hun koranlezing leidde tot verontwaardiging, alsook de commerciële aankleding van de talentenjacht. 'Onze geloofspraktijk wordt opgeofferd voor een mediaspektakel', klaagde Ömer Lekesiz in de regeringsgezinde krant Sabah.

Oudere kijkers waren teleurgesteld omdat veel kandidaten hun koran-voordracht in de Egyptische en Saudi-Arabische stijl uitvoerden. Kennelijk zijn de subtiele gevolgen van een jarenlange heroriëntatie van Turkije op de Arabische wereld voor sommige Turken moeilijk te verkroppen. 'De jury vraagt niet eens om onze oude Üsküdar stijl! (wijk in Istanbul, red.)', schreef Murat Bardakçı verontwaardigd.

De seculiere krant Cumhuriyet vroeg zich ondertussen vooral af waarom er geen vrouwelijke deelnemers waren. Columnist Tayfun Atay wees op de hypocrisie van een show die alleen aan de oppervlakte modern oogt. "Kennelijk is een mediageniek Koran spektakel op de televisie toegestaan, maar mag er niet gekeken worden naar een vrouw die de Koran voordraagt!"

Al met al zag Turkije's hoogste geestelijke Mehmet Görmez van het Presidium voor Religieuze Zaken (Diyanet) in eerste instantie genoeg reden om afstand van het programma te nemen. "De Koran is geen boek voor zangwedstrijden", verklaarde hij aanvankelijk.

Maar toen duidelijk werd dat president Erdogan zelf het programma steunde, liet Görmez zich gematigder uit. De finale werd uitgezonden vanuit het presidentiële paleis. Erdogan werd met een staande ovatie onthaald in de televisiestudio en bedankte TRT voor het originele idee. Görmez noemde het programma een verrijking voor jongere generaties en trok eerdere kritiek gedeeltelijk terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden