Opinie

Koran en Bijbel zijn totaal verschillend

Beeld anp

EVERT FABER VAN DER MEULEN   Je kunt de Koran en de Bijbel niet met elkaar vergelijken. Voor een moslim kan Gods woord niet door een mens geschreven zijn, stelt Evert Faber van der Meulen.

Twee volstrekt tegengestelde geluiden in Trouw. Volgens columniste Nuweira Youskine kijkt de islam al eeuwenlang kritisch naar de Koran (Religie & Filosofie, 11 juli). Godsdienstwetenschapper Pieter van der Horst betoogde daarop dat de islam nooit kritisch naar de Koran heeft gekeken, zoals christenen en joden wel doen met respectievelijk Bijbel en Thora (Opinie, 18 juli).

Met enige verbazing heb ik de argumentatie van Van der Horst gelezen. Hij vertelt de lezer dat dankzij filologisch-historische analyse het tegenwoordig bekend is dat de Thora geleidelijk is opgesteld en niet direct van God is neergedaald naar Mozes. En hij vertelt dat wij dankzij dezelfde technieken kunnen vaststellen of Jezus bepaalde uitspraken in de Evangeliën ook letterlijk gedaan heeft. Maar, zo stelt hij, een zelfde benadering van de Koran wordt door moslims niet geaccepteerd. Het kan geleerden zelfs de kop kosten. Indirect impliceert hij hiermee twee dingen: dat de Koran vergelijkbaar is met de Bijbel en dat een historisch-filologische benadering van de Koran vergelijkbare resultaten zal opleveren als bij de Bijbel. Beide stellingen zijn echter niet houdbaar.

Eén auteur
Vanuit theologisch perspectief is de Koran niet met de Bijbel te vergelijken. De Bijbel omschrijft het verhaal van het joodse volk en dat van Jezus van Nazareth, de zoon van God. Christenen en (de meeste) joden hebben er dan ook geen moeite mee dat de Bijbel een menselijke auteur heeft. De tekst is weliswaar goddelijk geïnspireerd maar niet Gods woord.

Moslims daarentegen zien de Koran als het letterlijke woord van God. En Gods woord kan natuurlijk geen menselijke auteur hebben. Als iemand dus zegt dat de Koran geleidelijk is opgesteld door meerdere auteurs, dan is dat niet vergelijkbaar met Bijbelkritiek, maar hetzelfde als dat je tegen een christen zegt dat Jezus niet de zoon van God is. Daarmee is dus enigszins te verklaren waarom moslims zich terughoudend opstellen tegenover de historisch-filologische analyse van de Koran.

De tweede vraag is of een historisch-filologische studie van de Koran ook concreet iets gaat opleveren. Waarschijnlijk niet. De oudste bewaard gebleven manuscripten van de Koran dateren uit de zevende eeuw. Dat brengt ons zeer dicht bij de opstelling van de officiële codex van de Koran rond 650 en Mohammeds sterfdatum van 632. Natuurlijk zitten er een paar decennia tussen, maar we hebben momenteel geen enkel historisch bewijs om af te wijken van het islamitische overleveringsverhaal. Dat betekent dat de Koran een zevende-eeuws document is dat hoogstwaarschijnlijk grotendeels teruggaat naar Mohammed zelf en kort na zijn dood is gebundeld.

Status van Koran
De enige zinvolle historisch-filologische exercitie die wij dan nog kunnen uitvoeren, is te kijken of Koranpassages gekoppeld kunnen worden aan gebeurtenissen in het leven van Mohammed. En dit is precies wat de islamitische Korancommentaren dan ook doen.

Dit wil natuurlijk niet zeggen dat het allemaal koek en ei is met de islam. Te veel moslims zijn nog steeds te vaak geneigd je de hersens in te slaan als je je kritisch uit over de Koran. En het is te kort door de bocht om, zoals Youskine dit doet in haar repliek, deze moslims simpelweg weg te zetten als extremisten. Het heeft namelijk direct te maken met de status van de Koran in de islam.

Maar historisch-filologische studie van de Koran gaat het probleem niet oplossen. Zelfs een wetenschapper is niet in staat te bewijzen dat de Koran niet teruggaat tot Mohammed, laat staan een gelovige moslim. En uiteindelijk is het een geloofsstatement of je vindt dat de Koran het woord van God is of dat van Mohammed.

 
Moslims daarentegen zien de Koran als het letterlijke woord van God. En Gods woord kan natuurlijk geen menselijke auteur hebben.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden