Koraalriffen zijn de kanariepietjes van het klimaat

Beeld LA Times via Getty Images

Volgens sommige wetenschappers is het Great Barrier Reef in een terminale fase beland. ‘We hebben gefaald. Vorig jaar was een slecht jaar, 2017 is een rampjaar.’

Dit jaar zou weleens de geschiedenis in kunnen gaan als het jaar dat het Great Barrier Reef zijn genadeslag kreeg. Drie keer eerder in de afgelopen twintig jaar werd het grootste koraalrif ter wereld getroffen door een golf van verbleking. Maar terwijl het rif in 1998 en 2002 nog de kans kreeg zich te herstellen, was het dit jaar de klap van 2016 nog lang niet te boven. “Zelfs de snelst groeiende koralen hebben na zo’n heftige verbleking als vorig jaar zeker tien jaar nodig om te herstellen”, zegt James Kerry van het Australische koraalstudiecentrum. “Dit jaar was het weer raak. De vooruitzichten voor de aangetaste delen zijn nu wel heel slecht.” Andere wetenschappers spraken gisteren zelfs van een terminale fase waar het rif in is beland.

Koraalriffen zijn de kanariepietjes van het klimaat, de eerste systemen die een waarschuwing geven als de aarde gevaarlijk opwarmt. De riffen gedijen prima in warm water, maar het water moet wel precies de goede temperatuur hebben. Twee graden te veel kan al fataal zijn. De oceanen zijn de afgelopen eeuw met één graad Celsius opgewarmd, en in de tropen zelfs iets meer. Als het weerfenomeen El Niño de opwarming tijdelijk een extra zetje geeft, wordt het penibel.

Geen kans

1998 was een El Niño-jaar, 2002 ook en 2016 had zelfs een recordkrachtige El Niño. Dat was aan het koraal te zien. Vorige maand berichtte Kerry, samen met collega Terry Hughes, in het vakblad Nature dat de warmte van 2016 een verwoestende invloed had gehad op het Great Barrier Reef. Terwijl bij de warmtegolven van 1998 en 2002 nog iets meer dan de helft van de riffen - waar het grote rif uit is opgebouwd - was verbleekt, trof in 2016 ruim 90 procent dat lot. De hittestress was vier keer zo groot als in die twee voorgaande jaren. Vooral het noordelijke deel was, over een lengte van 800 kilometer, ernstig aangetast. “Twee derde van die riffen is daar op sterven na dood”, zei Hughes toen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Hij wist toen al dat 2017 opnieuw een rampjaar zou worden, zonder dat het de hulp van een El Niño had gehad. Tussen de voltooiing van de Nature-studie en de publicatie ervan hadden de twee onderzoekers vanuit de lucht het rif geobserveerd en geconstateerd dat dit keer het middelste deel ervan was getroffen. “Het is te vroeg om te zeggen welk percentage dit jaar de verbleking niet zal overleven”, zei Hughes gisteren in The Guardian. “Maar de ernst van deze verbleking is dat de golven nu heel snel achter elkaar kunnen komen en het rif helemaal geen kans krijgt om te herstellen.”

Te veel gaten

Een koraalrif is eigenlijk één grote levende structuur, een kalkformatie die is opgebouwd door koraalpoliepen. Deze kleine beestjes ‘verbouwen’ algen die voor hen energie uit het zonlicht halen en omzetten in suikers. Het zijn deze algen die het koraalrif zijn prachtige kleuren geven.

Maar als het water te warm wordt, produceren de algen geen suikers maar gifstoffen. In reactie daarop verdrijven de poliepen de algen waarna ze spookachtig wit achterblijven. Dat kunnen ze even volhouden. Als de watertemperatuur op tijd daalt, kweken de poliepen nieuwe algen. Anders sterven ze van de honger. Het hoeft nog niet het einde van het rif te zijn. Als het tenminste tijd van leven krijgt.

En als het in verbinding staat met onaangetaste riffen, voegde David Suggett, een marien bioloog van de Universiteit van Sydney, daar aan toe. De luchtobservaties van Hughes stemmen hem niet hoopvol. “Als ieder jaar een deel van het rif door verbleking wordt getroffen, dan zijn er op den duur te veel gaten in geslagen.” Daarbij lijkt het onvermijdelijk dat het rif van aard verandert. Want zelfs als een verbleekt deel de tijd krijgt om te herstellen, zullen in het gunstigste geval volgens hem alleen de snelgroeiende varianten overleven.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld AFP

Dubbele pech

Probleem bij dit alles is dat de verbleking door opwarmend zeewater niet de enige bedreiging voor het rif is. Het water is op veel plaatsen vervuild en troebel door lozing van rioolwater en baggerslib, en door andere verstorende activiteiten zoals visserij. Daarnaast wordt het koraal geteisterd door een plaag van de doornenkroon, een zeester die veel schade aan de riffen toebrengt. Tot overmaat van ramp raasde orkaan Debbie er twee weken geleden nog eens overheen.

En dat was eigenlijk dubbele pech, want Debbie kwam weer te laat om enige verkoeling te brengen. Vorig jaar bijvoorbeeld bracht orkaan Winston deels redding. Die kwam een maand eerder en koelde met zijn regens het zeewater een graad of drie af waardoor het zuidelijk deel maar heel kort onder de hittestress te lijden had.

Optimistisch blijven

Maar de primaire boosdoener is de opwarming van de aarde, en dus ook van het zeewater. De onderzoekers doen een dringende oproep om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Daarbij vinden ze hun eigen regering nou niet bepaald aan hun zijde. Australië staat niet bekend als een groot pleitbezorger van het Akkoord van Parijs, de conservatieve regering gelooft meer in een fossiele toekomst. Het land is de grootste kolenexporteur ter wereld en staat op het punt een nieuwe kolenmijn, naar verwachting een van de grootste in de wereld, in ontwikkeling te nemen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Dat is wel heel kortzichtig, verwijten milieuorganisaties. De economie van Australië floreert immers ook dankzij de revenuen van het Great Barrier Reef. Toeristen die komen genieten van de weelderige kleuren en het fascinerende onderwaterleven, zijn goed voor 70.000 banen en miljarden dollars per jaar. Het is de vraag, schamperen die organisaties, hoe lang de gidsen nog in staat zijn de snorkelaars naar onaangetaste riffen te leiden en uit de buurt van de dode zones te houden.

De directeur van het beschermde rif, dat sinds 1981 op de Werelderfgoedlijst staat, toonde zich hoopvol. Natuurlijk doet de regering te weinig tegen de vervuiling, tegen de visserij en zal ze haar eigen waterkwaliteitsdoelen van 2018 niet halen. “Maar we moeten optimistisch blijven”, zei hij tegen The Guardian. “We moeten gewoon.”

Maar Jon Brodie, een expert in waterkwaliteit, heeft die hoop opgegeven. “We hebben gefaald. Vorig jaar was een slecht jaar, 2017 is een rampjaar. De federale overheid doet niets, incidentele programma’s hebben nauwelijks succes geboekt. Het Great Barrier Reef is stervende."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden