Interview

Kopstuk Europese christen-democraten: Europa is te lang geleid door grijze, oude mannen

Alexander Stubb Beeld REUTERS
Alexander StubbBeeld REUTERS

De Finse oud-premier Alexander Stubb wil de EU dolgraag nieuw elan geven en ‘spitskandidaat’ worden voor de Europese christen-democraten. Zelfs al stuit hij op de onverslaanbare Duitser Manfred Weber, dan is hij niet ontevreden. ‘Ik heb een gevoelige snaar geraakt.’

De Finse oud-premier annex ‘Ironman’-triatleet Alexander Stubb wil voor de Europese verkiezingen van volgend jaar mei graag de frisse, vernieuwende ‘spitskandidaat’ worden voor de machtige christen-democratische Europese Volkspartij (EVP). Hij lijkt kansloos tegen Manfred Weber, de conservatieve CSU-politicus uit Beieren die de christen-democratische fractie in het Europees Parlement leidt. Die geniet de steun van alle EVP-regeringsleiders in de EU, inclusief bondskanselier Merkel.

Op het EVP-congres in Helsinki wordt woensdagavond het enige rechtstreekse debat gehouden tussen Stubb (50) en Weber (46), een half uur lang slechts. Het is een debat om des keizers baard. Donderdag stemt een ruime meerderheid - zo is de verwachting - van de 758 gedelegeerden (inclusief vijftien CDA’ers) voor Weber als belangrijkste kandidaat om Jean-Claude Juncker op te volgen als voorzitter van de Europese Commissie.

Weber zal de komende maanden de degens kruisen met onder anderen Frans Timmermans, de spitskandidaat van de sociaal-democraten, in omvang de tweede groepering in het Europees Parlement. Enkele andere partijen moeten hun keuze nog maken.

Hoe hopeloos Stubbs buitengewoon energieke campagne ook lijkt, ‘ik heb een gevoelige snaar geraakt’, zegt de Fin in een telefonisch gesprek met Trouw, terwijl hij thuis in Helsinki een omelet staat te bakken (‘ik heb wat proteïnen nodig voor de laatste loodjes’).

Welke snaar is dat precies?

“Waarden. Veel mensen voelen zich onzeker over wat er gaande is in de wereld. Overal worden angst en haat aangewakkerd. Als je terugkeert naar de basis, naar de waarden die onze grote Europese maatschappij hebben gecreëerd - liberale democratie, sociale markteconomie en een eerlijke globalisering - geeft dat mensen weer hoop.”

U suggereert dat Weber die snaar kennelijk niet raakt.

“Zo vergelijk ik me niet met hem. Het is een nette race geweest. Manfred en ik zijn goede vrienden, ik kan niets slechts over hem zeggen. Ik heb het op mijn eigen manier aangepakt. Als ik naar het grote geheel kijk, hebben we drie ideologieën gehad de afgelopen honderd jaar. Het fascisme werd gedood in 1945, het communisme in 1989. In 2016 begon ik me zorgen te maken over het lot van het liberalisme, met de brexit-uitslag en de verkiezing van Donald Trump.”

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Uw kansen om van Weber te winnen zijn klein.

“Tsja, het is een beetje als Finland tegen Duitsland in het voetbal. Ik wou dat het ijshockey was, maar het is voetbal. Je ziet inderdaad de grote krachten achter Manfred Weber, met name de bondskanselier. Maar het is een geheime stemming, we zullen zien. Ik ben in ieder geval blij hoe de EVP nu beweegt tegenover de Hongaarse premier Orbán. Het feit dat Weber zich steviger over hem uitlaat, komt deels omdat ik me kandidaat heb gesteld.”

Meer dan Weber bent u streng voor Orbán, nog steeds lid van de EVP-familie. Wat moet er met hem en zijn Fidesz-partij gebeuren?

“Iedereen die angst en haat verspreidt, of spreekt van illiberale democratie, die hoort niet in onze partijfamilie thuis. Binnen de partij hadden we vorige maand een open debat over EVP-normen en -waarden en de rol van Fidesz daarin. Bovendien heb ik het er in elk interview over, dus de kwestie heeft aandacht. Nu moet Orbán zich scharen achter de resolutie over de rechtsstaat die tijdens dit EVP-congres op tafel ligt. Doet hij dat niet, dan zou hij de partij moeten verlaten.

“Ik ben een tolerant persoon, maar hanteer nultolerantie voor intolerantie. Hij heeft onze partij al veel schade berokkend, door aan te schurken tegen de Italiaanse Lega-leider Salvini, door brieven te schrijven aan fascistische bewegingen in Griekenland. Dat heeft niets te maken met de waarden waar de EVP voor staan. Ik weet dat er ergens in Nederland mensen zijn die begrijpen wat ik bedoel.”

Bent u tevreden met dat halfuurtje debat met Weber, woensdagavond?

“Als het aan mij lag, zouden we 27 debatten hebben gehad in alle EU-landen. Als we de EU weer tot de verbeelding willen laten spreken, moeten we publiekelijk in debat gaan. Dus ik ben voor 1/27ste deel tevreden.”

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Klopt het beeld van Weber als establishmentkandidaat van de machtigste EVP-kringen, die daardoor onmogelijk is te verslaan?

“Met het eerste deel ben ik het eens. Manfred is ook al heel lang betrokken bij de partij, hij is voorzitter van de parlementaire fractie. Dus daarmee is hij per definitie de establishmentkandidaat. Ik sta nu al twee jaar buiten de politiek en probeer een Europese comeback te maken, met een flitscampagne van vijf weken. Dus ik begrijp de EVP’ers die zeggen dat ze Manfred beter kennen. Ik heb daar geen klachten over.”

Wie uw campagne volgt, zou bijna denken dat u bij de verkeerde partij zit. Past u niet beter bij de liberalen van de Alde (waarbij ook de VVD en D66 zijn aangesloten, red.)?

“Helemaal niet. De EVP is altijd de kampioen geweest van bewegingen tegen fascisme en tegen communisme, en werd de kampioen van de liberale democratie. Daar voel ik me thuis. Binnen de EVP zijn er uiteenlopende stromingen. Ik hoor bij de centrum-rechtse, gematigde stroming. Daar draait de Europese democratie en partijcultuur om: diversiteit, en het vermogen om daarmee om te gaan.”

Een van uw slogans is The Next Generation. Dat suggereert dat uw tegenstrevers van de oude generatie zijn, ook al is Weber jonger dan u.

“Dat Next Generation is meer een gemoedstoestand dan een kwestie van leeftijd. Europa is te lang geleid door grijze oude mannen, hoeveel respect ik ook heb voor hen. Het wordt tijd voor een generatieverschuiving. Hopelijk zien we die bij de komende Europese verkiezingen. De belangrijkste kwesties van de toekomst - klimaatverandering, de digitale revolutie, migratie - kan een nieuwe generatie beter aanpakken. ‘Volgende generatie’ betekent ook een nieuwe manier om dingen te doen. De gevestigde partijen moeten begrijpen dat ze wegzakken in vergetelheid als ze niet veranderen. Als we eruitzien als oude grijze partijen, met oude grijze clichéboodschappen, dan verdienen we het ook om verkiezingen te verliezen. Dus probeer ik het op een andere manier te doen.”

Is dat niet het dilemma van uw kandidatuur? Om verkozen te worden, heeft u juist de steun nodig van die oude grijze partij.

“Dat is waar. Maar in de politiek heb ik altijd onderscheid gemaakt tussen twee soorten mensen: degenen die meedoen vanwege het machtsspel en de idealisten die de wereld willen verbeteren, die de waarden verdedigen waarin ze geloven. Ik hoop dat ik in die laatste categorie val. Als ik win, ben ik blij. Als ik verlies, heb ik ten minste het gevoel dat ik het juiste heb gedaan.”

Alexander Stubb (Helsinki, 1968)

Groeit tweetalig op, met een Zweedse vader en een Finse moeder
2004-2008: Europarlementariër
2008-2011: Fins minister van buitenlandse zaken
2011-2014: Minister voor Europese zaken en buitenlandse handel
2014-2015: Premier van Finland
2015-2016: Minister van financiën
2017-2018: Vicepresident van de Europese Investeringsbank
Stubb behoort tot de Finse centrum-rechtse partij Kokoomos, die volgende maand haar honderdjarige bestaan viert.

Lees ook:

De Europese verkiezingen zullen deze keer echt anders zijn

Met het begin van een nieuw politiek seizoen komt ook de campagne voor de Europese verkiezingen van volgend jaar mei op stoom. Het ‘partijkartel’ kan de borst natmaken. Een wirwar van nieuwe bewegingen en coalities daagt de gevestigde orde uit.

De Brusselse baantjescarrousel komt op gang, het is dringen om Juncker op te volgen

De Duitser Manfred Weber (CSU) wil volgend jaar graag Jean-Claude Juncker opvolgen als voorzitter van de Europese Commissie en hij is niet de enige.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden