Koperblazersensemble overtreft Domorgel

Uitzending radio-opname in september op nader te bepalen datum. De orgelconcerten in de Domkerk worden tot en met 1 september iedere woensdag om 20.15 uur gegeven.

Dit jaar wordt het zevende lustrum gevierd door aan de orgelklanken kopergeschal, koorzang en beiaardspel toe te voegen. Een feestelijke intrada op de serie was het concert van afgelopen woensdag waarin Domorganist Jan Jansen werd gesecondeerd door het Nederlands Koperensemble. Deze groep van dertien koperblazers en drie slagwerkers werd een jaar geleden opgericht en onder de solide leiding van dirigent Tymen Botma hebben deze enthousiaste en virtuoze jonge muzikanten inmiddels een hecht ensemble gevormd.

Woensdag kwam hun kwaliteit het best tot uitdrukking in de 'Fanfares Liturgiques' van Henry Tomasi (1901-1971). Dit is een vrij grote, vierdelige suite gebaseerd op liturgische thema's. Helaas waren de delen niet vermeld in het overigens aantrekkelijk geschreven en vormgegeven programmaboekje van de orgelserie, maar bij navraag bleken de twee slotdelen die mij het meest boeiden, over de Apocalyps en de Kruiswegprocessie voor Goede Vrijdag te gaan.

Tomasi's gebruik van het ensemble is toegankelijk en nogal idiomatisch, maar daardoor ook heel effectief. De rijke orkestrale kleuren, die ondanks dat het uitsluitend om trompetten, hoorns, trombones en een tuba gaat, toch te realiseren zijn, boden het Nederlands Koper Ensemble alle gelegenheid te tonen welke kwaliteiten het in huis heeft.

Eerder in het programma was dat ook al duidelijk geworden in de uitvoering van een sonate voor koperblazers en orgel van Giovanni Gabrieli. Deze werd dubbelkorig, met de blazers links en rechts in het priesterkoor, uitgevoerd in samenspel met koororgel. Dit instrument, oorspronkelijk het huisorgel van kasteel Middachten, klonk ten opzichte van de volle blazersklank beslist te iel; het hoofdorgel kon niet gebruikt worden aangezien dit instrument zo laag gestemd is dat samenspel met blazers onmogelijk bleek.

Door deze handicap werd, wat bedoeld was als de klapper van de avond, de 'Schilderijententoonstelling' van Modest Moessorgski, bewerkt voor orgel en koperensemble, een kleine ontgoocheling. Omdat het gelijktijdig spelen van orgel en blazers niet mogelijk was, werden nu in feite twee bewerkingen door elkaar gespeeld: Jan Jansen speelde op het orgel de twee openingsdelen en 'Het huisje op kippepoten', terwijl het ensemble in een al weer niet in het programma vermelde bewerking van Elgar Howarth de overige delen voor zijn rekening nam.

Dit maakte een wat onevenwichtige indruk, temeer daar ook nu nog stoorde dat het orgel anders gestemd is dan het ensemble. De uitvoering was heel briljant, maar zowel voor Jansens inventieve 'orkestratie' voor orgel als voor de blazersversie gold, dat hier de kathedrale akoestiek voor deze drukke muziek te ruim in zijn jasje steekt.

Wat dat betreft was het openingsstuk, de 'Fanfares for St. Edmundsbury'

van Benjamin Britten een heel wat geschikter werk. Het is geschreven voor drie trompettisten die in de Dom op tientallen meters van elkaar, hoog op de galerijen van het koor en de twee transepten waren opgesteld.

Dat had een spectaculair akoestisch effect, vooral toen na de drie achtereenvolgende solo's het stuk gezamenlijk beeindigd werd. Dankzij Tymen Botma's vaste slag vanuit het midden van de kerk, lukte het de trompettisten om ondanks de enorme afstanden zo te spelen, dat dit in het midden van de kerk spatgelijk klonk.

Klankmachine

Even overtuigend was Jansens orgelsolo 'Volumina' van Gyorgy Ligeti. In dit grafisch genoteerde, inmiddels klassieke avant-garde werk moet de speler met handen, armen en voeten grote toetsgroepen tegelijk indrukken zodat klankvelden ontstaan die van kleur veranderen door registratiewisselingen, door half opengetrokken registers en door tijdens het spelen de motor aan en uit te zetten. Dit alles maakt dat het orgel niet meer als een orgel klinkt, maar als een geweldige klankmachine waarop in grote uitersten van dynamiek en toonhoogte imposante spanningsbogen gemaakt kunnen worden.

Volgende week woensdag wordt het feest in de Domkerk voortgezet wanneer het Toonkunstkoor Utrecht en organist Wouter van Belle ondermeer de Messe solennelle van Jean Langlais ten gehore brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden