Koosjere kandelaar is kunstwerk met een knipoog

Door een Joodse stimulans in Florida verschijnen er naast de kerstboom nu ook chanoekia’s in het straatbeeld. Hier zit de vrome Chabadbeweging achter.

De avond is gevallen. Bovenop een aluminium keukentrapje balanceert een man in korte broek. Hij is als vrijwilliger uit het winkelende publiek van Miami Beach gepikt. Een Joodse man in zwarte broek, gebedsfranjes en keppeltje, houdt het wiebelende trapje vast. Dan worden de lonten van de meer dan manshoge, fraai versierde chanoekia aangestoken. Acht dagen lang viert de Joodse wereld het lichtjesfeest met deze negenarmige kandelaar als symbool.

Een bordje bij de kandelaar verraadt de sponsor: rabbi Zev Katz van de Chabadbeweging. Deze rabbijn kent het klappen van de orthodoxe zweep, ook als het gaat om koosjere kandelaars. Op zijn website legt hij uit: „Een kandelaar in de open lucht is alleen koosjer als hij niet hoger is dan zevenendertig voet. Mensen kijken immers normaal gesproken nooit hoger, daarom schiet een hogere kandelaar zijn doel voorbij.”

Zev Katz en zijn oorspronkelijk uit Oost-Europa afkomstige vrome beweging dragen de joodse wetten en gebruiken graag uit. Chabad, nu met het hoofdkwartier in Brooklyn, wil zoveel mogelijk geseculariseerde Joden bepalen bij hun Joodse wortels en terugbrengen bij de riten en wetten van hun voorvaderen. Géén zending dus, het gaat alleen om ’eigen volk’ en om het stichten van nieuwe orthodox-joodse gemeenten.

Volop werk voor Chabad in Miami Beach, want geseculariseerde Joden zijn er genoeg. Vanaf 1763 wonen er al Joden in Florida, al heerste er nog heel lang open antisemitisme. In sommige hotels van de snel groeiende badplaats hingen tot vlak voor de Tweede Wereldoorlog nog bordjes ’Voor Joden en honden verboden’. Toch streken de meeste overlevenden van de Holocaust die naar de VS emigreerden neer in de ’Sunshine State’. Nu wonen er zelfs naar schatting één miljoen Joden: permanent of als snowbirds, overwinteraars uit noordelijker staten. Deze bejaarden in hun timeshare resorts profileren zich minder uitgesproken dan studenten, groepen gays en artiesten in de seculiere Joodse scene van het beroemde Art Deco-district. Een doorn in het oog van Chabad en daarom tasten rabbi Zev Katz en zijn Chabadbeweging graag in de buidel voor een prominente kandelaar op Lincoln Boulevard.

Miami Beach is een zelfstandige gemeente op een eiland voor de kust van het veel grotere Miami. Het gemeentebestuur komt de enorme Joodse populatie intussen graag tegemoet. Aan lantaarnpalen hangen vlaggetjes met links kerstbomen en rechts chanoekia’s en bij het gemeentehuis staan in december de kerstboom en de kandelaar buiten broederlijk naast elkaar. Nu niet op kosten van Zev Katz en de zijnen, maar van de belastingbetaler.

De laatste jaren trekken steeds meer seculiere Joden vanuit Zuid-Amerika naar Florida, vooral vermogende zakenlieden uit het Venezuela van Hugo Chavez. Ze treffen er nieuwe immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie. Zelfs uit Frankrijk trekt de immigratie aan. Op lokale tv- stations zie je nu programma’s in het Jiddisch, de taal van Joden uit Oost- Europa, maar ook in het Russisch. Op straat en in shopping malls hoor je steeds meer Ivriet, het Hebreeuws uit Israël. Onder de één miljoen Joden in Florida zijn steeds meer Israëliërs te vinden. Schattingen spreken zelfs van een kwart miljoen burgers die de Joodse staat verruilden voor Florida. Daarom is in ’Mo’s Deli’, een kosher style broodjesketen, de Hebrew National Hot Dog favoriet.

Behalve in en rond Miami zijn ook grote Joodse concentraties te vinden in plaatsen als Hallendale, Hollywood, Fort Lauderdale. In Aventura is naar schatting zelfs meer dan vijftig procent van de bevolking Joods. Palm Beach, bekend om zijn extravagante villa’s, was min of meer de tweede woonplaats van de onlangs veroordeelde Joodse zwendelaar Bernie Madoff. In Florida doet de grap de ronde dat als je in Palm Beach woont en niet tenminste vijf miljoen dollar ben kwijtgeraakt aan Madoff, je er als Jood niet meer meetelt.

De Chabadbeweging herbergt beslist niet de ergste diehards onder de Joodse ultra- orthodoxie. Als ondertitel voert de vrome beweging vaak: ’Jodendom met een glimlach’. Ook rabbi Zev Katz glimlacht tevreden bij zijn aluminium trapje, als hij naar de meer dan manshoge koosjere kunstwerkkandelaar kijkt. Die ’Joodse’ kandelaar staat daar dan toch maar, naast die ’christelijke’ kerstboom!

Zijn kandelaar is helemaal gemaakt van schelpen. Schelpdieren zijn in de Joodse spijswetten treife, onrein. Maar dat geldt niet voor de schelp zelf, daar mag je best een koosjere kandelaar van maken. Dat is jodendom met een glimlach en met een knipoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden