Koor schittert in Russisch drama

In Moessorgski's 'Chovansjtsjina' is bij De Nationale Opera een belangrijke rol weggelegd voor een schilderij. En voor het koor.

Een immens schilderij als uitgangspunt voor een opera-enscenering. In de spectaculaire productie van Rossini's 'Il viaggio a Reims' precies een jaar geleden was het drukbevolkte doek 'Le sacre de Charles X' van François Gérard de inspiratiebron. Zaterdag schotelde De Nationale Opera ons opnieuw een inspirerend historisch schilderij voor. Uit Vasili Soerikovs 'De executie van de streletsen' ontsproot deze keer 'Chovansjtsjina', de door Sjostakovitsj voltooide opera van Modest Moessorgski.

Regisseur Christof Loy gebruikte het schilderij als begin- en vertrekpunt voor zijn scherpe en intelligente kijk op de historische en muzikale lappendeken die Moessorgski's opera is. Vóór een uitvergrote reproductie werd het schilderij bij aanvang als een tableau vivant nagebootst. Ruim vier uur en vele troebelen later was dat tableau er weer. Veel gebeurd, weinig veranderd. Prachtige verbeelding van het lot van Rusland, dat altijd, al eeuwen, aan zichzelf lijdt.

Enig verschil: op het schilderij staat een schimmel fier rechtop, op de bühne ligt het geveld op de planken. Het dode dier ligt er bijna de hele voorstelling. Sterk beeld! Al bekruipt je het eerste anderhalf uur het gevoel dat het in deze gefragmenteerde opera wel erg trekken aan dat dode paard is. Moessorgski's opera vraagt veel voorkennis om al die streletsen, bojaren en Oudgelovigen in het begin uit elkaar te houden. Het werk geeft zijn prachtige geheimen langzaam prijs.

Regisseur Loy toont ons aan het begin het grote geheel en zoomt dan gedurende de voorstelling met steeds grotere overtuiging in op de details van het schilderij. Zoals je zelf bij een volgepropt doek in een museum ook de details kunt bestuderen. Lastig is dat wel omdat geen enkel personage door Moessorgski, die zelf zijn libretto schreef, dramaturgisch wordt uitgewerkt. Loy toont hen dan ook nog in een mix van historische en moderne kostuums, daarmee aangevend dat de machtspolitiek van eind 17de eeuw rondom vorst Ivan Chovanski niet zoveel verschilt van die van vandaag. 'Chovansjtsjina', wat zoveel betekent als 'de Chovanski-affaire', kun je wat Loy betreft vertalen naar nu: 'Poetinsjtsjina'.

De afzonderlijke 'verhaaltjes' op het schilderij van Soerikov corresponderen mooi met die van Moessorgski die ook hield van kleine historiën om daarmee uiteindelijk het grotere geheel te tonen.

Dirigent Ingo Metzmacher en het Nederlands Philharmonisch Orkest zijn een machtig baken in deze wirwar van personages en groepen. Vooral daar waar het Koor van De Nationale Opera van zich laat horen - en dat is gelukkig vaak - piekt de voorstelling. Het koor schittert en groeit gedurende de lange avond uit tot het ware hoofdpersonage.

Groots is ook Anita Rachvelishvili in de rol van Marfa. De Georgische mezzo gooit zich met hart en ziel in haar rol van outcast en met haar verzengende stem zet zij het theater in lichterlaaie. Schitterend hoe zij haar machtige volume naar beneden draaide voor het simpele en ontroerende lied in de derde akte. In de over de hele linie ijzersterke cast vallen verder vooral Dmitri Ivasjstjenko (Chovanski), Kurt Streit (Golitsyn), Gábor Bretz (Sjaklovity) en Orlin Anastassov (Dosifej) op.

Aan het slot, als de Oudgelovigen massaal voor zelfverbranding kiezen, heeft Loy nog een verrassend ontroerend en simpel beeld voor het premièrepubliek in petto. Dat liet daarna luidruchtig en langdurig van zich horen.

Chovansjtsjina

De Nationale Opera

****

Nog t/m 20 maart. www.dno.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden