Koopman voert onbekende opera van Ignaz Holzbauer uit

AMSTERDAM - Een sopraan met Königin der Nacht-allures, die zich als een Clorinda in het harnas hijst om haar geliefde te redden. Een andere sopraan met Ortrud-neigingen, die de titelheld vergiftigd, haar eigen zoon vervloekt en zichzelf met een dolk doorsteekt. Daartussen twee tenor-kemphanen, die zich aan het slot als Brüder verzoenen en een bariton-vader, die moet kiezen tussen gevoel en geweten. Dat alles zich afspelend in Duitsland; of liever Teutschland!

Nee, het betreft hier niet een uren-durend Wagner-epos, maar een Singspiel uit 1777 getiteld 'Günther von Schwarzburg' - componist: Ignaz Holzbauer. Ignaz wie? Toondichter en opera waren ongetwijfeld onbekend onder dikke lage stof gebleven als niet ene Wolfgang Amadeus Mozart de opera in het première-jaar in Mannheim hoorde en er per brief opgewonden over berichtte aan zijn vader. Mozart was toen twintig jaar, Holzbauer vijfenzestig.

Wie de opera nu hoort, kijkt toch wel even op van dat verschil van vijfenveertig jaar. Let wel: Mozart moest zijn baanbrekende 'Idomeneo' nog componeren. Die 'Idomeneo' werd inderdaad een vernieuwend meesterwerk, maar Mozart heeft er 'Günther von Schwarzburg' goed voor in zijn muzikale geheugen geprent. Zo goed dat er zelfs in 'Le nozze di Figaro' en 'Die Zauberflöte' echo's van doorklinken.

Dat kwam aan het licht tijdens een door de Avro georganiseerde concertante uitvoering van het werk door het Radio Kamerorkest onder leiding van Ton Koopman zaterdagavond in het Concertgebouw (zondag volgde nog een voorstelling in De Doelen). Van half acht tot half twaalf werd duidelijk dat Holzbauer een taai, maar bij vlagen inderdaad vurig en origineel werk schiep. De naam Holzbauer had geen hordes naar het Concertgebouw gelokt en na iedere pauze werd de zaal leger. De overgeblevenen, de volhouders konden aan het slot getuige zijn van het onorthodoxe, want zachte en onbombastische slot.

Weinig bombast in een verhaal over de perikelen rond de opvolging van Lodewijk van Beieren in 1349; da's opvallend. De keurvorsten moeten kiezen tussen de koning van Bohemen (Karl) en de graaf van Thüringen (Günther von Schwarzburg). Keurvorst Rudolph van Pfalz kiest voor Günther, hoewel zijn dochter Anna verliefd is op Karl. De moeder van Karl, de weduwe Asberta, zaait twijfel en bedrog om haar zoon alsnog op de troon te krijgen. De vergiftigde Günther verzoent zich aan het slot met Karl en overtuigt de ridders en edelen dat Karl de nieuwe keizer moet zijn.

Het libretto van Anton Klein werd destijds door Mozart al getypeerd als grüsslich en gelijk had-ie. De karakters komen maar met moeite tot leven. De taal is van een burgerlijke ouderwetsigheid die later ook Schuberts ridderopera 'Fierrabras' ontsiert. Bijna alles moet dus uit de muziek komen en Holzbauer heeft zijn best gedaan om variatie aan te brengen. Uitgekiend is zijn gebruik van het accompagnato-recitatief (verhalende teksten door het hele orkest begeleid). Op sommige plaatsen is zo'n accompagnato een geladen inleiding op een aria, op andere plaatsen staat het heel verrassend op zichzelf.

De Anna-rol is nog huiveringwekkender dan die van de Königin der Nacht. De Bulgaarse Darina Takova kwam een heel eind, maar aan differentiatie tussen 'lieflijk en wanhoop' kwam haar stem niet toe. Melanie Diener (Asberta) ging daarin verder, maar haar stem leek in timbre veel te veel op die van Takova waardoor het verschil in beide karakters vocaal niet duidelijk werd. John Aler had in de opvallend kleine titelrol weinig volume; zijn bibberende toonproductie ging geleidelijk aan irriteren al was zijn hoogte nog steeds fraai. Het meest overtuigend waren Jeremy Ovenden (Karl) en Markus Marquardt (Rudolph).

Ton Koopman probeerde de muziek de vurigheid te geven waarover Mozart schreef. Uiteindelijk was zijn directie te maatgebonden, hoekig haast, om te overtuigen. Het Radio Kamerorkest speelde overigens wel heel mooi.

Een bijzonder initiatief waardoor duidelijk werd waar Mozart de mosterd haalde, die vervolgens verrijkte met eigen kruiden en in onbetaalbare potjes stopte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden