'Koop geen auto, maar investeer in renovatie'

Arnold Heertje: Dat economisch herstel van consumenten moet komen, is een grote misvatting

Zomaar wat krantenkoppen van de laatste tijd: 'Nederlanders bezuinigen fors'. 'Huiseigenaar lost extra af.' 'Filedruk daalt sterk.' 'Nederlanders potten meer spaargeld op.' Niets wijst erop dat de consumenten gehoor geven aan de oproep van premier Rutte om nieuwe huizen en auto's te kopen. Volgens Rutte is stijging van de consumptie de sleutel tot economisch herstel.

Maar de run op makelaars en autoshowrooms blijft uit. Begrijpelijk en terecht, zegt emeritus hoogleraar economie Arnold Heertje (79), icoon van het economische onderwijs in Nederland. "Het is uitstekend dat consumenten hun schulden aflossen en zuiniger zijn", zegt Heertje. "Bovendien wordt er daardoor wereldwijd meer gespaard. Door dit gedrag doen consumenten meer aan de oplossing van de langetermijnproblemen dan veel beleidsmakers en economen."

Wat vindt u van de oproep van Rutte?
"Dat hij naar de positieve kanten wil kijken, is goed, want die zijn er. Maar de boodschap is verkeerd. Ten eerste gaat het niet gebeuren, dat auto's kopen. Hoe kun je dat nou van consumenten verwachten? De wereld staat bol van de schulden. De consumenten hebben blauwe plekken opgelopen en denken: dat overkomt ons geen tweede keer.

"De gedachte dat je de economie met meer consumptie op gang kunt krijgen, is een illusie. Zowel beleidsmakers als economen maken zich daaraan schuldig."

Dat woord 'consumentenvertrouwen' heeft ook een sterk emotionele lading.
"Er wordt allerlei psychologie bijgehaald, alsof consumenten het niet meer zien zitten in dit leven. Die emotie zit ook in het woord 'vertrouwen'. Terwijl het gaat om werkelijke economische ontwikkelingen die voor een deel positief zijn. Vroeger kochten mensen eens in de drie jaar een nieuwe auto. Nu eens in de vijf jaar. Dat is een daling van de consumptie, maar het lijkt me niet iets om heel somber over te zijn.

"Het grote voordeel van deze crisis is nu juist dat het een periode van bezinning is. Burgers realiseren zich: zoals het vroeger ging, zo kan het niet langer doorgaan.

"Maar politici blijven hetzelfde idee uitdragen. Tot 2008 ging het allemaal volgens een bepaald patroon: je had een kastje, daar stopte je iets in en dan kwam er iets uit, zoals economische groei. Nu zijn we een aantal jaren verder en doet de politiek ons geloven dat we hetzelfde kastje kunnen gebruiken. Een volstrekte misvatting, gezien de economische en maatschappelijke ontwikkelingen."

Toch zetten autodealers hun klanten nog steeds aan tot het maken van schulden: je hoeft de helft pas over twee jaar te betalen.
"Dat is de oude manier van denken. Je ziet dat burgers daar niet meer intrappen."

Als de consumenten de economie niet gaan redden, wie moeten het dan wel doen?
"Heel simpel: de economie komt niet op gang door consumptie maar door investeringen in duurzaamheid. Die investeringen kunnen we doen dankzij de toegenomen besparingen waar ik het eerder over had. Speerpunten daarbij zijn onderhoud van bestaande infrastructuur en renovatie van het huidige woningbestand, met de nadruk op duurzaamheid. Daarmee verhoog je de waarde van die woningen, in een tijd dat veel huiseigenaren 'onder water staan' met hun hypotheek.

"Bovendien zorg je ervoor dat het energieverbruik van die woningen omlaag gaat. Je geeft een impuls aan de bouw, daar creëer je zinvolle werkgelegenheid. En je doet een duurzame investering, want de volgende generatie profiteert ook. In plaats van elke drie jaar een nieuwe auto, hebben burgers meer woongenot. Dus ik zou zeggen: waar wachten we op? Dit staat zaterdag in Trouw, zegt u? Dan kunnen we maandag beginnen."

Dus als u premier Rutte was, zou u tegen de consumenten zeggen: koop geen huis of auto, maar laat uw huis opknappen?
"Ik richt me niet tot de consumenten. Maar als het moet, zou ik zeggen dat ik begrijp dat ze niet extra consumeren. Ik zet ze niet in de beklaagdenbank.

"Ik richt me vooral tot partijen die een duurzame kwalitatief hoogwaardige economische ontwikkeling voor elkaar krijgen: minister Stef Blok (wonen en rijksdienst, red.), werkgeversorganisatie VNO-NCW, de bouwwereld zelf.

"Voorzitter Eelco Brinkman van Bouwend Nederland, en straks zijn opvolger Maxime Verhagen, moeten zich afvragen: waar liggen de behoeften van de burgers waar de bouwwereld in kan voorzien? Dan kom je uit bij onderhoud van het bestaande. Dat vereist een type besluitvorming waar we niet aan gewend zijn. We zijn gewend aan eenzijdige besluitvorming, waardoor we kantoren neerzetten die leegstaan."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden