Kookkunst

Van de kunstpagina van deze krant kijken twee gebrilde heren ons olijk aan van onder een verzameling schuimspanen. Er is een genootschap opgericht voor Werumeus Buning. Stond dat op de kunstpagina? Jazeker! Was deze omstreden lekkerbek dan een kunstenaar? De Kultuurkamer vond indertijd van wel, maar daar zal men zich hopelijk toch niet op beroepen?

JANNY DE MOOR

Over zijn lekker weghappend literair werk zal ik het hier niet hebben. Maar is het keukenproza van Buning een plaatsje op de kunstpagina waard? Als het aan Titus Livius had gelegen zeker wel. Deze Romein schreef aan het begin van onze jaartelling dat koken allang niet meer als simpele dienstverlening, maar als heuse kunst beschouwd diende te worden. . . Nu ja, alles is relatief. Bij ons liepen ze toen nog in berevellen rond. Maar hoe komt het nou dat ik na twintig eeuwen nog steeds niet zo ver ben als Livius? Een restje gekoesterde barbarij?

De kunstredactie mag zich overigens in dit eerbetoon aan de schuimspaan ook gesteund weten door Salvador Dali, de surrealistische schilder. In zijn kookboek 'Les diners de Gala' beklemtoont hij dat de gastronomie voor hem een serieuze kunst is en dat hij elk soort voeding verbindt met wezenlijke esthetische en morele waarden. Dat komt heel dicht bij de ouderwetse toelichting van Van Dale op het woord kunst: "de verfijning van het geestelijk en zedelijk leven."

Maar toen Wina Born in 1989 het genieten van een goede maaltijd voorzichtig vergeleek met het luisteren naar een goed concert, werd dat haar in dit land niet in dank afgenomen. "Plat" , was het onverbiddelijke commentaar.

Arend Evenhuis daarentegen kreeg vorige maand die gulle kunstpagina om de oprichting van het Werumeus Buning Genootschap te melden. Inderdaad, Buning was ook auteur van leesboeken en balladen. Maar als je hoort waarom het genootschap, bestaande uit een koordirigent, neerlandicus, hotelschooldocent, voorzitter van een club van restaurants en Wina Born, nu zo speciaal is opgericht, dan is wel duidelijk, dat het in de eerste plaats om de culinaire werken van de schrijver gaat.

"Werumeus Buning leerde ons de zintuigen te gebruiken. . ." Welzeker, zo leerde je het niet van je moeder! Hij kookte zijn pannetje linzen namelijk als volgt: "men mag aan het afgeschuimde water gedurende die tijd niet meer zien dan een trilling, als stoeiden er nimfen onder; en geenszins een groot geborrel, als hadde een watermonster in de diepte ruzie met zijn ega." En over wijn: "Er zijn wijnen, waarvan een mens gelovig en dankbaar wordt. Als de aarde dit voortbrengt, deze volmaakte glasheldere zuiverheid van smaak in een tijd vol troebelen, deze vrolijke geest, zo eerlijk als het gelovig en helder klokkenspel van een kathedraal. . .zouden wij dan aan de wereld mogen twijfelen?"

Dit gezwollen taalgebruik is van grote invloed geweest op de stijl van heel wat Nederlandse kookschrijvers na hem. Hun woordkeus is zelfs zo kenmerkend, dat het de moeite waard was om er een hele aflevering van 'Onze Taal' aan te wijden. Scribent Van der Spek ziet in zulk soort beeldspraak een afleidingsmanoeuvre: eten zou pas aanvaardbaar zijn door het te verbinden met iets hogers, liefst iets cultureels. En dat schrijft hij dan toe aan calvinistische invloeden. Nou, dat is wel het laatste wat je Salvador Dali kunt aanwrijven, evenmin als het Franse tijdschrift 'Saveurs'. Dit biedt in het laatste nummer een lyrisch stuk over de symbolische betekenis van brood met als illustratie de smakelijke creaties van bakker Poilane, l'artiste. Niks calvinisme: internationale kunstkritiek!

Er zit iets in. Want je kunt je met recht afvragen waarom een hoogspanningsmast vol brood wel kunst zou mogen heten, maar een perfect ontworpen pastei met een soepele lamsragout erin niet. Sinds beeldend kunstenaar Henk Jurriaans zichzelf in het Amsterdamse Stedelijk Museum als kunstwerk exposeerde en als zodanig werd geaccepteerd, is de kunst zo dicht bij de mensen gebracht dat je alleen nog maar van goede en slechte kunst kunt spreken. Het zal toch niet aan de afmetingen liggen? Of aan de royaal verleende rijkssubsidie?

Maar nee, als het vette gastronomische geschrijf van Werumeus Buning erbij moet horen, dan betreur ik het toch dat wij in het Nederlands het fijne onderscheid tussen 'artisan' (vakman) en 'artiste' niet hanteren. Werumeus maakte klaar, hij schiep niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden