Kont op orgel (2)

Harm Jan Wilbrink zoekt devotie in het kerkgebouw (Religie en Filosofie, 1 augustus).

Dat is zijn goed recht, en hij kan zich beroepen op Erasmus en Huygens. Maar de organisatoren van wandelconcerten hebben ook goede oude papieren. Sweelinck bijvoorbeeld, de man van Dan Sus dan So. Na de orgelloos verlopen kerkdienst op zondagmorgen zette hij zich op de orgelbank, en dan verzamelde zich tout Amsterdam voor een muzikale pantoffelparade. Men stond, drentelde, klets te. We hebben nauwelijks een voorstelling van wat er allemaal in de kerken gebeurde gedurende de Middeleeuwen en de Gouden Eeuw. Het schip van de kerk was publieke ruimte. De Buurkerk in Utrecht bewaart een welsprekende getuigenis. Daar hangt een oud bord met de mededeling dat het verboden is, tijdens de dienst (!) wagens en vee door de kerk te voeren. In het schip van de kerk werd vergaderd, er werden zelfs worstelwedstrijden gehouden. Erasmus vluchtte de kerk uit vanwege de wulpse wijsjes die op het orgel ten gehore werden gebracht.

Orgels en zelfs een vroege vorm van het harmonium stonden in kroegen en bordelen; onze gereformeerde vaderen hadden zo hun reden om tegen het orgel te zijn. Het waren de stedelijke overheden die de kerkorgels redden en er tot vermaak van de burgerij bespelingen op organiseerden. De muziek overstemde de bronstgeluiden van de jongelui die zich in donkere hoeken van de kerk vermaakten. Een bericht uit Alkmaar, 1623. Op zondagavond kwamen de slenteraars samen in het onttakelde koor van de kerk; het was er een geclap ende geraes van jewelste. De kerk als hangplek voor jongeren. Wilbrink sluit met zijn hang naar devotie aan bij Huygens, die in zijn befaamde Orgeltractaat, 1641, niet alleen pleit voor het orgel in de kerkdienst, maar ook voor, jawel, devotie in het gebouw. Toen begon zich in de betere kringen de hoogburgerlijke levensstijl door te zetten. Het is alleszins respectabel, daarbij aan te sluiten, maar voor wat kerken en orgels betreft is dat maar het halve verhaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden