Koninklijk wachten

Interessante gebouwen uit het industriële verleden blijven tegenwoordig bewaard als er een bestemming voor is of gevonden wordt. In het jaar van het Industrieel Erfgoed maakt Trouw een zwerftocht langs een aantal monumenten van 'verleden techniek'. Vandaag: de Koninklijke Wachtkamer in Amsterdam.

Want koningen reizen al lang niet meer per boot maar per vliegtuig en stappen vervolgens in een grote zwarte limousine of een donkerblauwe BMW - niet in een trein. Wie dan ook op perron 2 moet wachten op de trein naar Maastricht, ziet aan de oostelijke zijde van de ingang van de wachtkamer meestal niet meer dan een gesloten smeedijzeren hek. Verder kan de reiziger slechts raden wat er achter zit.

Koninklijk wachten spreekt tot de verbeelding. Zou de koningin wel eens meegemaakt hebben dat de trein uit Polen (Lech Walesa bezocht als president Nederland per trein in het najaar van 1994) of Noorwegen (koning Harald, dit voorjaar nog) meer dan een half uur vertraging had? En zo ja, hoe wacht ze dan? Is er dan koffie of thee? Broodjes? Of moet Hare Majesteit de tijd met een King-pepermuntje doden? Ik kon me er nooit een voorstelling van maken. Waar blijft Godot? Staken de Noorse spoorwegen of...

Maar gelukkig, wie de Koninklijke wachtkamer eenmaal van binnen gezien heeft, hoeft zich verder geen zorgen meer te maken. Cuypers, de bouwmeester van de neo-gothiek die ook het Rijksmuseum ontwierp, zorgde ervoor dat het vertrek 'door afzonderlijke plaatsing' en door 'rijkheid van vormen en meerdere weelde' ook werkelijk een koninklijk karakter kreeg. Wat het meest opvalt is de olijfgroene kleur van de zware houten stoelen. Het groen correspondeert met het groen van de schouw, de kroonluchters en de groen-rode motieven in de tapijten die links en rechts van de 'doorgang' van het perron naar de benedenhal, waar vroeger de koetsen en tegenwoordig de limousines tot bij de trap voorreden, op de houten vloer liggen. Zowel het meubilair als de tapijten werden overigens door Cuypers zelf in 1889, het jaar waarin het station werd opgeleverd, ontworpen. De smyrnatapijten zijn, handgeknoopt, van wol en werden gemaakt in de Koninklijke tapijtfabrieken te Deventer. Ook valt de eiken lambrizering op, ze geeft de ruimte iets robuusts en duurzaams.

Wachten duurt altijd lang, maar de stoelen zitten goed en mocht een lid van het koninklijk ontvangstcomité het zitten beu zijn, dan valt er op de wanden genoeg te zien en te leren om niet verveeld te raken. Zo staat er boven de deur aan de rechterkant van de wachtruimte de zinspreuk van prins Maurits 'Tandem fit sur culus arbor' ofwel 'Eens wordt de stek een boom.' Boven de linkerdeur staat iets van gelijke strekking: 'De palmboom groeit tegen de verdrukking in'. Boven de marmeren schouw, rechts na de ingang vanaf het perron, gaf Cuypers de schilder Georg Sturm opdracht om Aesopos' fabel van de vos en de haan uit te beelden, waarbij de haan de vos in de val lokt. Het is een boodschap voor de koning: dat waakzaamheid de sluwheid overwint.

In het trappenhuis aan de voorkant van het station heeft Sturm de wandschilderingen verzorgd. Links en rechts van de marmeren trappen laten vier afbeeldingen zien hoe een kind tot jongeman opgroeit en hoe de volwassen man in de bloeitijd van zijn leven langzamerhand de ouderdom tegemoet ziet. Wie de veelvuldige bloem- en plantmotieven wegdenkt, wordt direct herinnerd aan de stijl van Cornelis Jetses; kitscheriger kan haast niet, maar het is te aandoenlijk om je er druk over te maken. Vooral de oude man vraagt om een traan. Hij knikkebolt weg boven zijn boek. Nog even en het boek klapt dicht in zijn schoot. Een zandloper geeft aan hoe laat het is; zelfs geen wachtkamer die de dood buiten zijn poorten houdt.

Cuypers heeft de Koninklijke wachtkamer wel de villa van het CS genoemd. Zo, als een eigen haard aan de voet van de reis, heeft hij hem dan ook ontworpen. Alberdingk Thijm mocht er zijn zegen aan geven met de volgende regels op de gevel:

Daar vonkt een dierbre gloed in eigen huis en haard. Neemt met vandaar zijn vlucht met gespierde vleuglen. De Wijze weet zijn kracht te vieren en te teuglen. Hij kent de weelde hem in 't welkom thuis bewaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden