Koningin zonder land

Anne van Bourbon-Parma 1923-2016

De koning van Roemenië zat al een jaar achter haar aan, maar ze had hem steeds weten te ontlopen. Op een receptie in Londen stond hij plotseling voor haar, in vol militair ornaat. Dat verraste haar zo dat ze in de houding sprong en haar hakken klakte, in plaats van een kniebuiging te maken, zoals ze had geleerd. Beschaamd maakte ze zich uit de voeten. De koning was geamuseerd en wist toen zeker dat hij haar wilde.

Zij was 24, hij 26. Toch hadden ze allebei al een leven achter zich. Anne was geboren als enige dochter van een prins uit het geslacht Bourbon-Parma en een Deense prinses. Toen nazi-Duitsland Europa veroverde, vluchtte ze met haar ouders en drie broers naar de Verenigde Staten. Op een kunstacademie in New York City kreeg ze schilderles en ze werkte als verkoopster in een warenhuis. In 1953 meldde ze zich als vrijwilliger bij de uitgeweken Franse strijdkrachten. Ze bestuurde ambulances in Noord-Afrika en Italië. Na de invasie van Zuid-Frankrijk volgde ze de geallieerde opmars naar het noorden, tot in Duitsland toe.

Ook de jonge koning had al heel wat meegemaakt. Michaël was pas vijf jaar toen hij op de Roemeense troon belandde. Zijn vader moest wegens schandalen afstand doen en was naar Parijs gegaan. Een commissie van regenten omringde de kind-koning. Na drie jaar kwam zijn vader terug op de troon. Maar hij maakte het zo bont dat hij tien jaar later na grote demonstraties weer gedwongen werd af te treden. Zijn zoon begon op zijn achttiende aan zijn tweede koningschap, terwijl Roemenië afgleed tot satellietstaat van nazi-Duitsland. Toen de Sovjet-Unie in 1944 op het punt stond Roemenië binnen te vallen, pleegde de koning een staatsgreep: hij liet de premier arresteren en hij schaarde zich achter de geallieerden. Het was te laat. De Sovjets bezetten het land en er kwamen communisten aan de macht die een gelegenheid zochten zich te ontdoen van de koning.

Daar maakte Michaël zich zorgen over toen hij in 1947 naar Londen ging voor het huwelijk van zijn nicht, de Engelse kroonprinses Elizabeth. Toen hij kort na de eerste, mislukte ontmoeting met Anne toch een afspraakje met haar had, luchtte hij zijn hart over de moeilijkheden in zijn land. Hij was zeker van zijn liefde voor haar; twee weken later vroeg hij haar ten huwelijk. Ze zei ja.

Geen toestemming

Voor de communistische machthebbers was het voorgenomen huwelijk een buitenkans. Ze weigerden toestemming en forceerden een troonsafstand.

Michaël en Anne trouwden in juni 1948 in het koninklijk paleis van Griekenland, waar zijn moeder Helena was opgegroeid als koningsdochter. De religieuze wijding was oosters-orthodox, zoals het een Roemeense koning betaamt. Anne was rooms-katholiek en had gevraagd om pauselijke dispensatie voor dit huwelijk. De paus eiste dat haar kinderen katholiek zouden worden, maar dat weigerde Michaël omdat zijn aanspraak op de Roemeense troon daarmee nietig zou zijn. Zijn moeder Helena ging met haar zuster Irene op audiëntie bij paus Pius XII om hem om te praten. Toen de paus ongevoelig bleek voor hun pleidooi, sloeg Irene met de vuist op tafel. Ook dat hielp niet.

Het huwelijk stuitte ook op bezwaren in Anne's familie. Het hoofd van de familie Bourbon, hertog Xavier van Parma, verbood haar ouders aanwezig te zijn bij de trouwerij, omdat er geen pauselijke toestemming was. Pas twintig jaar later erkende het Vaticaan het huwelijk tijdens een mis in Monaco.

Het jonge paar probeerde in Engeland een kippenhouderij op te zetten, maar dat lukte niet best. Na vier jaar verhuisden ze naar Zwitserland, waar hij de kost verdiende als beursmakelaar en vertegenwoordiger van buitenlandse ondernemingen.

Anne kreeg vijf dochters en was vooral huisvrouw. Ze was dol op tuinieren en schreef met Michaël een boek over het kweken van gentianen. Verder meed ze publiciteit, daar had ze genoeg van gehad in haar tumultueuze verlovingstijd. Michaël hield zich afzijdig van andere Roemeense ballingen en de politiek. Alleen hield hij met Kerstmis een praatje in het Roemeens via Radio Free Europe.

Nadat de communistische dictator Ceausescu in 1989 op de vlucht was gepakt en doodgeschoten, kreeg Michaël een aarzelend welkom in Roemenië met een visum voor 24 uur. In 1992 mocht hij met Anne drie dagen komen en zette zij voor het eerst voet in het land waarvan ze de taal niet sprak. Toen Michaël een toespraak hield, kwamen daar ruim een miljoen mensen op af. De regering schrok ervan en weigerde hem vervolgens visa tot 1997. Sindsdien bezochten Michaël en Anne het land geregeld. Maar opiniepeilingen bieden nauwelijks steun voor herstel van de monarchie. Wel wist Michaël het kasteel waar hij was opgegroeid terug te krijgen. Maar hij bleef met Anne in Zwitserland wonen.

Anne (Roemeens: Ana) Antoinette Françoise Charlotte Zita Marguerite van Bourbon-Parma werd geboren op 18 september 1923 in Parijs. Ze stierf op 1 augustus 2016 in Morges, Zwitserland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden