Koningin van het levenslied creëerde eigen mythe

Ze omringde zich met 'kasteelmeubels' en droeg protserige jurken. Maar in de musical over het leven van Mary Servaes wil hoofdrolspeelster Ellen Pieters de buitenkant vergeten: 'Ze was ook een gewoon Leids meisje.'

'Nee, verder uit elkaar had bijna niet gekund. Wij lijken in niets op elkaar." Ellen Pieters (47) laat haar klaterende lach horen. Geen enkele overeenkomst ziet ze tussen zichzelf en Rietje Beij, later Mary Servaes, nog later de Zangeres Zonder Naam. De actrice en zangeres speelt de Zangeres in een musical over haar veelbewogen leven. Een leven met grote hoogten, maar ook heel diepe dalen.

Rietje Beij werd in 1919 geboren in Leiden. Ze kwam uit een groot gezin en had geen gemakkelijke jeugd. Bijvoorbeeld omdat ze als driejarige haar been brak en door veel operaties vaak aan haar bed gekluisterd was. Pas toen ze 37 was, werd ze door platenbaas en liedjesschrijver Johnny Hoes ontdekt, waarna haar succesvolle jaren als zangeres van het levenslied begonnen. Met hits als 'Ach vaderlief, toe drink niet meer', 'Mexico', 'Mandolinen in Nicosia', 'Keetje Tippel', ''T was aan de Costa del Sol' en 'Mijn leven (My Way)'.

Toen schrijver Gerard Reve haar in de jaren zeventig salonfähig maakte bij de intelligentsia, werd zij een cultureel fenomeen. In 1986 trad zij op in de Amsterdamse poptempel Paradiso, waarna 'Mexico' - met die befaamde hoge uithaal - opnieuw de hitlijsten bestormde. Een jaar later nam zij, op haar 68ste, afscheid van het optreden. Ze wilde met man Sjo - Jo Servaes - genieten van hun oude dag. Maar hij overleed in 1990. In de jaren daarna leed Mary Servaes zowel aan de ziekte van Parkinson als aan Alzheimer. Ze overleed in 1998.

"Ik heb haar nooit zien optreden", vertelt hoofdrolspeelster Ellen Pieters. "Maar ik heb wel eens, heel toevallig, in een videoclip van de Zangeres Zonder Naam gespeeld. Ik wist dat niet eens. Ik was jong, zat nog op de Kleinkunstacademie. Filmmaakster Dree Andrea, vroeg me om 'het meisje' uit haar liedje 'Mag ik van u een lift, meneer?' te spelen. Laatst heb ik het filmpje teruggezien. Dat had iets geks: de Zangeres die naar een jonge versie van mij keek en ik die op mijn beurt naar haar keek om haar te bestuderen."

"Het was een wonderlijke vrouw. Heel wonderlijk. Het lijkt wel of ze in haar leven een aparte wereld om zich heen gecreëerd heeft. Ze had veel te verbergen, had geen leuk verleden. Ze is bijvoorbeeld prostituee geweest, maar dat heeft ze altijd willen verbergen. Fans willen het nog steeds niet echt weten. Het ligt gevoelig, merk ik. Ze deed er alles aan om een onberispelijk imago in stand te houden. Dat deed ze door zich bijvoorbeeld te omringen met mooie dingen. Waar zij van hield, dat was zij, vond ze. En dat moest zo blijven. Ze was daar heel rigide in. Een ijzerenheinige doelgerichtheid had ze: ze wilde zingen, koste wat kost. Hoe meer mensen naar haar keken, hoe beter. Hoe meer ze in het droombeeld kon geloven. Ze leefde in een sprookjeswereld. Letterlijk, door haar huis te vullen met 'kasteelmeubels', zoals ze dat noemde, en allerlei prullaria. Maar ook figuurlijk wilde ze in het sprookje blijven geloven. Scheiden van haar man toen ze hoorde dat hij vreemd was gegaan? Nee, hoor, dat deed je niet."

"Voor deze rol heb ik veel gedaan. Meestal werk ik vanuit het script, maar nu was ik zelf ook erg nieuwsgierig naar deze vrouw. Ik wilde dat uiterlijk, de toegeknepen ogen, en haar stem - hoog en een beetje kinderlijk en nasaal - gecoverd hebben voordat ik aan de repetities begon. Dan hoefde ik daar niet meer over na te denken en kon ik gewoon in haar leven duiken. Mijn stem lijkt ook in niets op die van haar. Maar het is natuurlijk het leukste dat er is voor een actrice, om iets héél anders te doen."

Weer rolt de klaterende lach van Pieters door de ruimte. Ze is het gewend om zich voor te doen als een ander. In het tv-programma 'Kopspijkers' deed ze jarenlang niets anders. Ze maakte persiflages op onder meer Willeke Alberti, Rita Verdonk, prinses Máxima en Mies Bouwman.

"In dit geval kom je niet weg met alleen maar een typering, vind ik. De Zangeres Zonder Naam was zo bekend en geliefd. Kijk, het kan niet hetzelfde zijn. Ik ben Ellen en niet Mary. Maar ik heb geprobeerd iets te vinden - en daar heb ik echt wel even tijd aan besteed - in haar stem en houding wat voor mij typerend aan haar is. Nu probeer ik iets te benaderen waarvan ík denk dat zij is. Dat doe ik zo oprecht mogelijk. Ik wil dat mensen de buitenkant vergeten, de protserige jurken en dat rare stemmetje. Dat ze denken: o, god, die vrouw. Want Mary Servaes was ook maar gewoon een Leids meisje dat midden in de nacht nog door haar man in hun Mercedes naar een optreden in een zweterige discotheek werd gereden."

"Die vrouw kon zingen, nou! Ze had een muzikale intuïtie die te benijden is. Geen zangles, geen jarenlange studie, geen ademsteun, ze deed het allemaal intuïtief. Ze zong gewoon. Alles kwam voort uit die ongelooflijke drive. In haar generatie had je ook kunnen denken: nou ja, dan zingt moeder wel achter de aardappels. Maar nee, zij ging er vol voor."

"Mary Servaes liep mank, maar in deze voorstelling verzet ik geen stap. Dat vind ik echt geweldig aan het regieconcept. Paul van Ewijk, de regisseur, zei me: 'Je staat in het midden, als icoon. Dat is hoe zij zich had willen etaleren. Je dirigeert de hele boel en laat dingen zien.' In de voorstelling doet een meisje, gespeeld door Sabine Beens, mee aan een talentenjacht. Ze wordt afgeserveerd, gaat naar haar kleedkamer en daar verschijnt de Zangeres aan haar. Als een mentor en klankbord."

"Haar leven komt aan bod, natuurlijk. Je ziet bijvoorbeeld scènes uit haar jeugd. Maar tegelijkertijd zie je ook dat ze daar een beetje mee speelt. Ze maakt er een toneelstukje van. Je komt nooit helemaal te weten of het nou helemaal zo gegaan is of niet. Je kunt er nooit helemaal je vinger achter krijgen. Precies zoals ze dat zelf ook deed. Ze heeft haar eigen mythe gecreëerd."

Zijn er dan echt helemaal geen overeenkomsten tussen de Zangeres en haar vertolkster? Pieters deed Kleinkunstacademie en studeerde in 1991 af. Daarna stond zij in diverse toneelstukken en musicals als 'Wat zien ik!?' en 'Op hoop van zegen' en was op tv onder meer te zien als Anneke Schuytema-de Boer in 'Van Zon op Zaterdag'.

"Voor mij had het iets vanzelfsprekends om naar de Kleinkunstacademie te gaan. Ik dacht: waarom doet niet iedereen dit? Toen ik begon met de opleiding, was het meteen raak, alles viel op zijn plek. Toch keek ik met grote ogen rond: 'Wat maakt iedereen zich druk?' Bij mij ging het vanzelf. Ook intuïtief, ja." Pieters lacht weer.

"Ik heb soms echt moeten doorzetten. Dan wilde ik het podium niet meer op. Maar ik ging uiteindelijk toch. Dezelfde soort ijzerenheinigheid? Misschien heb ik dat wel gemeen met de Zangeres Zonder Naam. Op een gegeven moment ontdek je dat je ergens een talent voor hebt en dan wordt je geldingsdrang heel groot. Zo is het bij de Zangeres gegaan en, laat ik daar heel eerlijk over zijn, die geldingsdrang heb ik ook."

Er is nog een overeenkomst: beide vrouwen hebben geen kinderen. De Zangeres kon ze nooit krijgen, was haar verhaal, vanwege de vele operaties die ze als kind had ondergaan. Maar uit de recent verschenen biografie van journalist Ben Holthuis blijkt dat ze als jong meisje zwanger raakte van een Duitse soldaat en naar een 'engeltjesmaakster' ging. Die ruw uitgevoerde abortus zorgde ervoor dat ze nooit meer kinderen kon krijgen. Pieters is al jaren getrouwd met acteur Han Oldigs. "Het verschil is dat Mary wel graag kinderen wilde. Ik heb nooit echt een kinderwens gehad. Het lijkt me heel zwaar, een leven met kinderen. Laat mij maar lekker spelen."

'De Zangeres zonder Naam' met in de titelrol Ellen Pieters is vanaf morgen t/m donderdag te zien in DeLaMar Theater in Amsterdam. Maandag is de première. Tournee t/m 3 april 2012. Meer informatie: www.dezangereszondernaam.nl

Van Ellen Pieters naar de Zangeres Zonder Naam
"Ik bouw mijn metamorfose van Ellen Pieters naar de Zangeres Zonder Naam heel technisch op. Ik maak mezelf op, maar ik heb wel les gehad van Bobby Renooij. Hij heeft goed gekeken naar hoe de make-up en het haar van de Zangeres Zonder Naam eruit zagen. Het is niet zo dat als ik de pruik en de make-up op heb, dat ik haar dan automatisch word of ben. Ik vind het juist leuk om dan nog eventjes gek te doen als Ellen Pieters met een pruik op. Maar een kwartier voor ik opga, moet niemand tegen me aan babbelen, want dan word ik kribbig. Ik heb het nodig om mijn concentratie op te bouwen. Ik moet in een bepaalde staat zijn om het podium op te gaan. Op het toneel, als de voorstelling begint, dan ontstaat Mary Servaes, de Zangeres Zonder Naam."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden