Koningin van het klimaatakkoord

Rasoptimist | interview | Doemdenken over klimaatverandering? Topdiplomaat Christiana Figueres weigert. Onder haar zonnige leiding kwam het klimaatakkoord van Parijs rond. Deze week kreeg ze daarvoor in Amsterdam een award.

Koppig optimistisch, zo omschrijft ze zichzelf. Voor Christiana Figueres is het glas halfvol. Dat is deels haar inborst. Maar positief zijn is ook een keuze, zegt ze. Somberen over wat er niet goed gaat, dat vindt ze maar gemakzuchtig. De grondhouding van de zestigjarige Costa Ricaanse bleek een sleutel tot succes op de internationale klimaattop in Parijs, december vorig jaar. Onder de leiding van Figueres, de afgelopen zes jaar het hoofd van het VN-klimaatbureau (UNFCCC), sloten 195 landen op die conferentie het mondiale klimaatakkoord. De afspraken moeten een rem zetten op de opwarming van de aarde. Deelnemende landen beloven het broeikasgas CO2 in de ban te doen.

Ze wordt liever niet de 'drijvende kracht' achter het klimaatakkoord genoemd. Dat klinkt zo sturend. Figueres verkiest de kwalificatie 'verlichtende ziel'. Hoe je het ook noemt, ze speelde een sleutelrol, daar zijn vriend en vijand het over eens. In haar voorkomen straalt ze zakelijkheid uit. De onberispelijk gestylde Figueres is zuinig met haar lach.

Ze is een diplomaat pur sang. De regels van het spel kreeg ze al jong mee: haar vader was president van Costa Rica, haar moeder werkte als ambassadeur. Figueres leerde dat je meer vliegen vangt met stroop dan met azijn. Die kennis gebruikte ze in haar 35 jaar lange diplomatieke loopbaan, en zeker ook tijdens haar werk op de klimaattop in Parijs.

Om de weg te plaveien naar de deal, richtte Figueres zich vooral op 'lastige landen'. Het vaakst reisde ze in aanloop naar de top naar Saoedi-Arabië. Dat land drijft economisch op fossiele energie, olie en gas. "Ik moest dat land begrijpen, om het aan boord te krijgen in Parijs", zegt Figueres. Onmisbaar in haar aanpak noemt ze luisteren. En respectvol omgaan met onderhandelingspartners. Scheidend VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon zag de Costa Ricaanse wel zitten als opvolger, per januari. Dat gebeurt niet. De Portugese oud-premier Antonio Guterres - tien jaar lang hoofd van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR - neemt het volgend jaar over van Ban.

Toen Figueres in 2010 aantrad als hoofd van het UNFCCC was het ondenkbaar dat er een wereldwijd klimaatakkoord zou komen. Ze volgde de Nederlander Yvo de Boer op, kort na de geflopte klimaattop van Kopenhagen in 2009. Klimaatafspraken leken verder weg dan ooit. Voor een rasoptimist als Figueres is een crisis ook een buitenkansje voor het bereiken van een doorbraak -een Chinese wijsheid.

Zo kijkt ze nu ook naar het aantreden van Donald Trump als nieuwe president van de Verenigde Staten, die tijdens zijn verkiezingscampagne het klimaatverandering nog een leugen noemde.

Prijs voor moedig leiderschap

Figueres ontving deze week in Amsterdam de 'Global Leadership Award'. Die trofee wordt jaarlijks aan twee mensen toegekend door de Zweedse Tällberg Foundation. Leiders die een bijzondere bijdrage leveren aan bestrijding van wereldproblematiek dingen mee. Maar liefst 270 leiders uit zestig landen waren dit jaar in de race. Figueres won vanwege haar 'moedige' werk voor het milieu. De jury roemt haar volharding. Figueres werkte als klimaatchef van de VN 'onvermoeibaar' aan het baanbrekende klimaatakkoord van Parijs. Ze won de award, zo werd bekend in debatcentrum De Balie, samen met de Indiase Sunitha Krishnan, die opkomt voor vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel misbruik en mensenhandel. In mei dit jaar is de toen net teruggetreden VN-topvrouw nog benoemd tot officier in de orde van Oranje Nassau. "Zowel in de spotlights als achter de schermen heeft u karakter getoond", zei VVD-minister Melanie Schultz die Figueres de versierselen opspeldde.

'Verkiezing van Trump kan extra drijfveer zijn'

Wat betekent het aantreden van Trump als Amerikaans president voor het klimaat?

"Trump heeft van alles gezegd tijdens zijn verkiezingscampagne. Maar zijn daden straks kunnen weleens totaal anders zijn. Wie zich wil richten op slecht nieuws, mag in paniek raken. Ik kies daar niet voor. We kunnen onze energie beter besteden aan het bereiken van een wereld met duurzame energie. Mocht Trump klimaatbeleid gaan frustreren, dan schaadt hij vooral de positie van de VS zelf. Economisch, politiek en diplomatiek. Want de koers van de rest van de wereld staat vast. Landen kiezen voor CO2-vermindering. Dat zal niet veranderen."

Dus geen reden voor zorgen?

"Sterker nog: misschien is de winst van Trump wel precies de uitdaging waar de wereld op zat te wachten. Een extra drijfveer om aan de slag te gaan. Ik denk niet dat het toeval is dat de wereld precies na de mislukte klimaattop in Kopenhagen het akkoord in Parijs bereikte. Van het eerdere fiasco hadden we veel geleerd. Landen zeiden: en nú gaan we zorgen dat het wel lukt. Het is heel goed mogelijk dat het aantreden van Trump wederom een grote wake-upcall gaat betekenen."

Wat is nu het belangrijkste voor uitvoering van het akkoord uit Parijs?

"Financiering. Het komt nu neer op de vraag: in welke richting gaat kapitaal vloeien? Als het geld blijft steken in oude modellen en technieken, dan lukt het niet om de snelle omslag te maken. De overstap naar lokale, schone economieën is nodig. De technieken daarvoor bestaan al. Windenergie en zonne-energie zijn veel goedkoper geworden. En energieopslag zal rendabel worden. De schaal waarop schone technologie wordt geproduceerd groeit snel."

Na het succes van 'Parijs' was er vorig maand weer een klimaattop, in Marrakesh. Tevreden?

"Er zijn nieuwe stappen in de goede richting gezet. Ik wil twee bereikte successen noemen. De eerste: veel nationale overheden kondigden eigen actie aan. Er zitten al zó veel maatregelen in de pijplijn. Daarnaast kondigden 47 landen (een groep die zeer kwetsbaar is voor klimaatverandering, red.) samen aan dat ze snel gaan overschakelen op 100 procent schone energie."

Wat kunnen burgers zelf doen?

"De kracht voor verandering komt vanuit de samenleving. Uiteindelijk wil iedereen toch graag dat de wereld beter en mooier wordt? Ik geloof daarin. Nieuwe, schone producten zijn gewild. Elektrische auto's zijn soms al uitverkocht voordat ze van de band rollen. In de auto-industrie is een wedloop tussen bedrijven gaande voor de productie van de schoonste auto. Dat komt door de vraag. Gebruikers willen betere transportmiddelen, die leiden tot minder vervuiling."

Hoe kijkt u naar Nederland?

"Nederland is natuurlijk kwetsbaar voor stijging van de zeespiegel. En het is een land dat, waarschijnlijk meer dan welk ander land ook, technieken heeft ontwikkeld om te dealen met zeespiegelstijging. Die kennis kan en moet worden geëxporteerd. En het terugdringen van CO2-uitstoot? Geen enkel land doet al genoeg, het is in elk geval goed dat de meesten dat ook toegeven."

Christiana Figueres: 'Uiteindelijk wil iedereen toch graag dat de wereld beter en mooier wordt?' foto Henning Kaiser, hh

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden