Koningin van de zwelgfilm

Als Keira Knightley de hoofdrol in een film krijgt dan weet je het meestal wel: dan wordt er gesmacht, gehunkerd, geleden en begeerd. Ook nu weer, in 'Anna Karenina'.

En weer ging de rol naar Keira Knightley. Alle ongelukkige vrouwen lijken op Keira Knightley - zo zou je de beroemde eerste zin van Tolstojs roman 'Anna Karenina' inmiddels kunnen parafraseren. Vrouwen op het witte doek dan wel, gevangen in een korset. Donderdag gaat de nieuwste 'Anna Karenina'-verfilming in première, een theatraal kostuumdrama waar Knightley de titelrol in vertolkt, zoals ze eerder ook hoofdrollen kreeg in 'Pride and prejudice', 'Atonement', 'The Duchess'.

De 28-jarige Keira Knightley is er binnen een decennium in geslaagd om bij haar naam een type film te laten meeklinken. 'Iets met Keira Knightley' is al even herkenbaar als een film met Jennifer Aniston, of in een eerder tijdperk iets met Doris Day of Bette Davis. In een film met Keira Knightley, meestal periodedrama's zoals de Engelsen dat noemen, zal er gesmacht, gehunkerd, geleden en begeerd worden. En meestal is het Keira die begeerd wordt. Ondanks weinig boezem, en de vanwege algehele dunheid terugkerende beschuldigingen van anorexia, wordt ze keer op keer gecast in de meest weelderige kostuumdrama's omdat haar gezicht de strijd met willekeurig welke glorieuze jurk (én Johnny Depp) best aan kan. Zo droeg ze met verve de later tot 'beste filmjurk van dit decennium' verkozen groene zijden japon met spaghettibandjes van ontwerpster Jacqueline Durran in 'Atonement'. Een jurk waarin ze door James McAvoy op een zwoele zomeravond tegen de boekenkast in het klassieke Engelse landhuis geduwd wordt; een welgevormde arm tegen een rij woordenboeken omhoog gedrapeerd, het groene zijden opgestroopt tot boven de heupen. In 'Anna Karenina' draagt ze op het bal waar Graaf Vronski en Anna zich voor het eerst in elkaar verliezen, een zwarte hoepeljurk waar ieder ander wit in zou wegtrekken maar die Keira's karakteristieke kaaklijn, donkere haar en diepbruine ogen alleen maar nog fraaier laat uitkomen.

Haar optreden als Elizabeth Swann in 'The Pirates of the Carribean'-cyclus zorgde ervoor dat Knightley in 2006 op 21-jarige leeftijd al op de derde plaats van best betaalde actrices belandde. Dit jaar stond ze op de derde plaats in de lijst van rijkste Britten onder de dertig, direct na de acteurs Daniel Radcliffe (Harry Potter) en Robert Pattinson (Twilight). Knightley is goed voor 40 miljoen euro, zo wordt beweerd. Een deel van dat fortuin heeft ze overigens te danken aan het parfummerk van Chanel, waar ze haar gezicht (en lijf) aan verbonden heeft, zoals eerder Nicole Kidman en later Brad Pitt deden.

Toch is haar grote succes in de speciaal op vrouwen gerichte zwelgfilm verrassend omdat Keira juist onder de vrouwelijke filmfans, zeker in eigen land, van begin af aan ook de nodige weerstand heeft opgeroepen. Vanaf haar doorbraak als zeventienjarige in de voetbalkomedie 'Bend it like Beckham' worden de recensies van de gemiddelde Knightley-film doorspekt met vals commentaar van het type 'aanstellerige bonenstaak'. Dat komt omdat Knightley wel heel mooi is maar niet een heel begenadigde actrice. Haar wat kakkineuze Brits, haar nerveuze maniertjes herinneren aan die van Meryl Streep in haar mindere tijd, eind jaren tachtig toen iedereen dat zenuwachtige gedoe meer dan zat was. En Streep liet het pruilen en wangen naar binnen zuigen, tweede natuur bij Knightley, dan nog achterwege. Knightley acteert van buiten naar binnen, alsof de camera een spiegel is, en zij zich evenzeer verliest in haar eigen beeld als haar hartstochtelijk verliefde tegenspeler.

Maar Knightley mag dan dus wat beperkt zijn in haar arsenaal, dom is ze zeker niet. Hoewel ze die 'King Arthur'-film beter had kunnen laten, en 'Pride & Prejudice' haar ziel ontleende aan Matthew McFadayens Mr Darcy, getuigen Knightleys rollen de laatste jaren steeds meer van een scherp inzicht in haar mogelijkheden. Ze heeft ook al een lange carrière van wikken en wegen achter zich, opgegroeid als dochter van een acteur en een toneelschrijfster, en vanaf haar zesde beschikkend over een agent. Die ruime ervaring werpt nu haar vruchten af. Wie weerstand oproept kan dat maar beter exploiteren, lijkt de gedachte achter haar recente rollenkeuze.

Zo hield men in Engeland het hart vast toen de filmster in 2010 het theaterpodium van West End betrad als Jennifer in een modernisering van Molière's 'De misantroop'. Weer zo'n ster die haar geloofwaardigheid probeert op te krikken met een quasi doorvoeld optreden op het toneel, maar Knightley legde de cynici het zwijgen op door in deze productie zelfreflexief de rol van de ijdele, grillige filmster op zich te nemen.

In 2011 verraste ze iedereen met haar optreden als de hysterica annex psychoanalytica Sabina Spielrein in 'A dangerous method' van David Cronenberg. Toegegeven: niet iedereen was enthousiast over het misbaar dat Knightley liet zien in de eerste scènes in dit drama waarin ze gillend, grimassend, het lijf strekkend als een baby, gedwongen wordt opgenomen in de kliniek van Dr. Jung (Michael Fassbender), later haar minnaar. Maar wie er de foto's en filmpjes van de hysterici van toen op naslaat, weet dat haar aanstellerij wel zeer realistisch is.

En nu speelt ze dan Anna Karenina, grootheden als Greta Garbo en Vivien Leigh gingen haar voor. De nieuwe verfilming is geregisseerd door Joe Wright, die eerder ook 'Pride & Prejudice' en 'Atonement' met Knightley maakte. In interviews verklaarde de actrice tegen deze moeilijke dramatische rol minder te hebben opgezien dan tegen die van Elizabeth Bennet in 'Pride & Prejudice'. 'Elizabeth Bennet wil je zijn, met Anna Karenina wil geen vrouw ruilen.'

En dus kan ze als Anna haar criticasters wederom makkelijker een stapje voorblijven. Of Anna Karenina door iedereen wordt gezien als de dubbelhartige, manipulatieve antiheldin die Knightley en Wright in dit postmoderne theaterstuk van haar maken - meer slachtoffer van lust en looks, dan van grote liefde en haar noodlottige gevolgen - daar kan over gedebatteerd worden. Maar een wervelende update biedt de film zeker. En als de in haar ongeluk en gevangenschap iedereen betoverende 'dramaqueen' blijkt Keira Knightley - waterige ogen, wijkende lippen, wringende handen en al - weer verrassend op haar plaats.

Een recensie van 'Anna Karenina' staat donderdag op de filmpagina's

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden