Koningin mengt zich in Brits religiedebat

Beeld afp

De rol van religie in de samenleving houdt deze week de gemoederen bezig in Groot-Brittannië. Na ophef over een verbod op gebeden tijdens raadsvergaderingen, kritiek van een Brits-islamitische minister op secularisme in Europa, neemt Koningin Elizabeth II het nu op voor het geloof.

Tijdens een receptie met diverse religieuze leiders in Lambeth Palace, de officiële Londense residentie van de aartsbisschop van Canterbury, zei de vorstin woensdag dat de kerk niet altijd op waarde geschat wordt, terwijl het een cruciale plaats inneemt in de Britse samenleving.

Kerk is ondergewaardeerd
"Het concept van onze gevestigde kerk wordt nogal eens verkeerd begrepen en, ik meen, vaak ondergewaardeerd."

Volgens het staatshoofd, dat tevens hoofd is van de Anglicaanse kerk, biedt het geloof 'essentiële begeleiding' in het leven. "Geloof speelt een sleutelrol in de identiteit van vele miljoenen mensen en geeft hen een gevoel ergens bij te horen."

Ook heeft de kerk volgens koningin Elizabeth een vrije omgeving gecreëerd voor andere geloofsgemeenschappen en zelfs voor mensen zonder geloof.

"Het is niet de rol van de kerk om het Anglicanisme te verdedigen en andere religies uit te sluiten. De kerk heeft juist de plicht om het vrij belijden van alle religies in dit land te beschermen", zei de vorstin woensdag tegen joodse, hindoe, sikh en boeddhistische leiders.

Geen gebed bij raadsvergaderingen
In diverse Britse media worden de lovende woorden van koningin Elizabeth voor de rol van religie in de maatschappij in direct verband gebracht met een uitspraak van het Britse Hooggerechtshof dat gemeenteraden heeft verboden om vergaderingen te openen met gebed.

Het bezwaar was ingediend door een voormalig atheïstisch raadslid in het plaatsje Bideford - in het zuidwesten van Engeland - dat zich benadeeld voelde en de gebeden, die vooraf gingen aan formele besprekingen, beschamend noemde.

George Carey, voormalig aartsbisschop van Canterbury, noemde de kwestie in Bideford een voorbeeld van het verval van christelijke waarden in de westerse maatschappij. Carey spreekt zelfs van discriminatie tegen christenen in rechtbanken als een gevolg van politieke correctheid. Volgens de voormalige aartsbisschop huisvest Groot-Brittannië een minderheid van secularisten die er alles aan doen om het christendom aan de kant te zetten.

'Militant secularisme'
Maar ook vanuit de Britse politiek klinkt de vrees voor een groeiende scheiding tussen kerk en staat ten nadele van het christendom. De toespraak van koningin Elizabeth komt een dag na een pleidooi van de Britse minister en barones Sayeeda Warsi voor een groter vertrouwen in het christendom in Europa. De eerste vrouwelijke islamitische minister van Groot-Brittannië deed haar uitspraken dinsdag tijdens een historisch bezoek aan Paus Benedictus XVI ter gelegenheid van het dertigjarig bestaan van de Brits-Vaticaanse betrekkingen.

"Het christendom, en religie in het algemeen, worden tegenwoordig steeds meer uit het openbare leven gebannen", aldus de conservatieve politica. Volgens Warsi bestaat er in Groot-Brittannië 'een liberale elite die het geloof ondermijnt'.

In een opiniebijdrage in Daily Telegraph, voorafgaand aan haar bezoek aan het Vaticaan, spreekt Warsi van een 'militant secularisme' dat zich over door Europa verspreid. "Mijn angst is dat een militant secularisme onze maatschappijen overnemen. We zien het in meerdere dingen: wanneer religieuze symbolen verboden worden op overheidsgebouwen, wanneer staten geen geld meer steken in religieuze scholen en overal waar religie wordt gemarginaliseerd in de openbare samenleving."

"De meest verontrustende aspect van militant secularisme is de intoleratie. Het heeft overeenkomsten met totalitaire regimes waarbij mensen het recht wordt ontnomen een religieuze identiteit te hebben." Warsi schrijft dat ze zeker niet pleit voor een theocratie in de 21e eeuw en dat geloof niet op alles een antwoord heeft. Ook tegen secularisme an sich heeft ze niets.
Maar: "Ik maak mij zorgen wanneer secularisme tot het extreme wordt doorgevoerd en geloofssymbolen geheel uit het openbare leven verdwijnen."

Christelijke wortels
De van oorsprong Pakistaanse Warsi heeft vaker een lans gebroken voor dit onderwerp, maar in haar opiniebijdrage gaat ze naar eigen zeggen een stap verder door Europeanen op te roepen om meer vertrouwen te hebben in het christendom en zich meer op hun gemak te voelen met het geloof. Ze wijst daarbij naar het christelijke wortels van de huidige maatschappijen in Europa.

Ook koningin Elizabeth blikte in haar toespraak terug naar de christelijke grondvesten. "Veel van de waarden en ideeën die we in dit land en in andere landen voor lief nemen, hebben hun oorsprong in de oude wijsheid van onze christelijke tradities."

Ligt het christendom echt onder vuur?

In de Britse krant The Guardian vraagt schrijver en redacteur van The Philosophers' Magazine Julian Baggini zich af of religie, en met name het christendom, echt bedreigd wordt in de Britse samenleving. Volgens Baggini horen gebeden niet thuis bij raadsvergaderingen, net zoals nieuwsuitzendingen op de nationale radio niet onderbroken zouden moeten worden door religieuze overpeinzingen.

Maar waar de schoen wel wringt heeft te maken met de diepgewortelde Britse tradities. Die tradities kunnen volgens de Britse schrijver beter met rust gelaten worden. "Groot-Brittannië heeft een geschiedenis die doordrenkt is met christendom. De meeste mensen vinden de oude religieuze gebruiken die over zijn gebleven leuk of hebben er niets mee. Maar als ze centraal gesteld worden in een strijd, zijn de mensen van slag."

De fout die in deze discussie volgens Baggini wordt gemaakt is dat vergeten wordt waar secularisme voor staat. "Secularisme is eigenlijk een heel simpel principe gecreëerd voor publieke en politieke instituties. Zolang er geen voorkeur gegeven wordt aan een specifieke geloofsovertuiging, heeft secularisme niets te
zeggen over hoe religieus de maatschappij of de publieke omgeving zou moeten zijn."

De neutraliteit van de staat moet verdedigd worden, maar Baggini meent dat secularisten zich ook wat minder druk zouden moeten maken om wat er in de rest van de maatschappij gebeurt. "Het valt niet te verdedigen dat er niet gekozen Anglicaanse bisschoppen plaats hebben in het Britse Hogerhuis, maar om de 'Human Rights Act' in te zetten om gebeden bij vergaderingen te boycotten wordt velen teveel."

Beeld getty
Sayeeda Warsi.Beeld AFP
Beeld ap
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden