Koning snijdt in China het pijnpunt opnieuw subtiel aan

Mensenrechten komen kort aan de orde tijdens bezoek elite-school

Hoe benoem je de mensenrechten in China, zonder je Chinese gastheren voor het hoofd te stoten? Koning Willem-Alexander sneed opnieuw het thema mensenrechten aan tijdens een toespraak aan een elite-partijschool in havenstad Shanghai. Hij verpakte zijn boodschap subtiel in een betoog over de kracht van de Nederlandse maatschappij, waarbij hij het belang van democratie en de onafhankelijke rechtsstaat benadrukte. Volgens zijn woorden garandeert dat "een eerlijke behandeling van burgers en respect voor mensenrechten".

Met zijn speech wilde de koning 'een kleine bijdrage' leveren aan 'de permanente dialoog' met China op dit onderwerp. Afgelopen weekend noemde hij het belang van de dialoog over mensenrechten al tijdens het staatsbanket in Peking.

Dat de koning tijdens zijn bezoek zo uitgebreid de tijd nam het 'M-woord' uit te diepen is niet vanzelfsprekend. Hoewel de mensenrechtensituatie in China de laatste jaren nog altijd te wensen overlaat, zijn veel westerse staatshoofden steeds terughoudender met het openlijk aankaarten ervan.

Vaak wordt het kort genoemd, om daarna over te gaan tot de orde van de dag: het aanhalen van de economische betrekkingen met de tweede economie van de wereld. Veel landen vrezen economische sancties als ze te openlijk kritiek uiten. Zoals Noorwegen, dat in 2010 de Nobelprijs voor de Vrede uitreikte aan de in detentie zittende Chinese schrijver Liu Xiaobo, en sindsdien een ernstig verstoorde relatie met Peking kent.

Vooral Groot-Brittannië is extra voorzichtig sinds het de betrekkingen met China zag verslechteren. Oorzaak? Een ontmoeting tussen premier David Cameron en de Dalai Lama drie jaar geleden. Sindsdien doet de Britse regering er alles aan dit tij te keren. George Osborne, minister van financiën, zei vorige maand in Shanghai nog 'China's beste partner in het Westen' te willen worden. Dit openlijke charmeoffensief werd vorige week voortgezet tijdens een staatsbezoek van president Xi Jinping aan het Verenigd Koninkrijk waar hij met alle egards werd ontvangen.

Toch hoeft het Nederlandse bedrijfsleven zich geen zorgen te maken over de speech van de koning. Daar was de boodschap slim genoeg voor. Koning Willem-Alexander zei gisteren tijdens de persbijeenkomst in Shanghai bewust te hebben gekozen voor een bezoek aan een instituut waar China's toekomstige overheidsbestuurders worden opgeleid. Zo besprak hij eerst de eeuwenoude Chinese bestuurscultuur waarbij de nadruk ligt op het welzijn van het volk. Vervolgens sprak hij ook nog zijn interesse uit in de manier waarop de Chinese regering corruptie bestrijdt, een onderwerp dat 'ook in Nederland voortdurend de aandacht verdient'. Zonder openlijk kritiek op China te leveren vertelde hij hoe Nederland een welvarend en sterk land is omdat er op alle niveaus 'naar mensen wordt geluisterd'. Wellicht dat dat de besluitvorming vertraagt voegde hij daaraan toe - maar ook verstevigt.

Hoe valt zo'n boodschap in een zaal vol toekomstige Chinese leiders? Dat is moeilijk te zeggen. Na zijn toespraak klonk een beleefd applaus. En waar de staatsmedia deze week Xi's bezoek aan Groot-Brittannië nabespreken als een 'superstaatsbezoek' wordt de speech van Willem-Alexander verzwegen of samengevat in een nietszeggende regel over 'de noodzaak tot hechtere samenwerking'.

Hoewel de Chinese bevolking zijn woorden nooit zal horen, geeft Willem-Alexander hiermee toch een signaal af. Richting de Chinese autoriteiten, die zich hierdoor kunnen bedenken dat de wereldorde nu ook weer niet zo een-twee-drie verandert. En richting andere Europese leiders, zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande die volgende week mogen langskomen in Peking. Wellicht is Willen-Alexander een inspiratie voor hen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden