Opinie

Koning is niet boven kritiek verheven

De koning is volgens ons wetboek nog altijd iets 'meer' dan anderen. Beeld anp

Het wetsartikel over majesteitsschennis is niet meer van deze tijd, betoogt advocaat Sidney Smeets.

De meesten van ons namen met een lichte grijns op het gelaat kennis van de oliedomme beslissing een actievoerder strafrechtelijk te vervolgen omdat hij 'fuck de koning' had geroepen. Toch is deze vervolging een symptoom van een ernstig probleem waar we in ons land te lichtvaardig over denken.

Artikel 111 van het Wetboek van Strafrecht luidt: 'Opzettelijke belediging van de Koning wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van de vierde categorie'. Het zijn maar twintig woordjes, maar wel twintig te veel. Het artikel bevestigt de bijzondere positie die de koning in ons wetboek en in onze samenleving nog steeds heeft: hij is niet gelijk aan alle andere burgers, hij is iets 'meer'.

Toverformule
De koning voelt zich door een hogere macht boven het volk verheven. Zo heeft ook God in ons wettelijk systeem opeens een rol te spelen, iets waar ik als atheïst een bijzonder onaangenaam gevoel van krijg. Iedere Nederlandse wet begint immers nog steeds met een aanhef, die onder onze huidige vorst luidt: "Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz." Ja, dat 'enz. enz. enz.' staat er echt. Tijd om die toverformule af te schaffen en ons te realiseren dat een koning, die meent dat hij door God gezonden is om ons volk te leiden, niet meer van deze tijd is.

Tot welke nare gevolgen zo'n door God gezonden en wettelijk tegen kritiek beschermde vorst kan leiden, zien we in Thailand. In mei 2014 greep daar het leger de macht. Onder het mom van het herstellen van de openbare orde werden burgerlijke rechten in de ijskast gezet.

Tegenstanders van het regime werden zonder pardon opgepakt wegens Lèse Majesté (majesteitsschennis) en opvallend veel van hen werden ook door de strafrechter veroordeeld. Er kan al sprake zijn van Lèse Majesté bij iets onschuldigs als het opvoeren van een onwelgevallig toneelstuk. Het afstraffen van kritiek op het staatshoofd wordt misbruikt om politieke tegenstand in de kiem te smoren.

Begin dit jaar nog noemde Amnesty International de veroordelingen wegens majesteitsschennis in Thailand een aanval op de vrijheid van meningsuiting.

Onder druk
Het is daarom des te vreemder dat ook in een moderne democratische rechtsstaat als Nederland het beledigen van de koning strafbaar is gesteld. En dat het ook hier geen dode letter is, is wel gebleken. Ook onze vrijheid van meningsuiting staat onder druk: mensen die hun antimonarchistische opvattingen kenbaar willen maken, wordt door de dreiging van een veroordeling en bijbehorend strafblad de mond gesnoerd. En dat is in een democratische samenleving simpelweg onnodig.

De vervolging van de 'fuck de koning'-activist moet van tafel. Er is geen enkel met strafrechtelijke handhaving beoogd belang gediend met een veroordeling. Sterker, het schaadt het democratisch gehalte van onze rechtsstaat dat de koning boven kritiek verheven is.

Het koningshuis is net als Sinterklaas: een leuke traditie (vooral voor kinderen) maar wel een met een nare bijsmaak. Het is dan ook de hoogste tijd dat de Tweede Kamer, na de afschaffing van de strafbaarstelling van smadelijke godslastering, nu het mes zet in de strafbare majesteitsschennis.

Mr S.F.J. Smeets: advocaat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden