Koning Hassan geeft oppositie Marokko hoop op stembuszege

RABAT - Uit de ramen van een grote conferentiezaal in Rabat klinken antiregeringsleuzen. “Corrupten moeten weg”, wordt er geschreeuwd. Een daverend applaus volgt.

De bijeenkomst die georganiseerd is door de Socialistische unie van de volkskrachten (USFP) is al een hele tijd aan de gang. Maar nog steeds stromen tientallen mannen het pand binnen. Via een krakende kale trap gaan ze naar boven. Schichtig bekijken de nieuwkomers de spandoeken langs de wand: 'Macht aan het volk' staat er te lezen, en 'Wij willen echte democratie en geen schijndemocratie'.

Drieduizend mensen, jong en oud, zitten schouder aan schouder. Ze schuiven heen en weer op hun krakkemikkige stoelen. De ene toespraak volgt op de andere. De mannen klappen, stampen op de houten vloeren. Door de ramen hoor je de auto's toeterend voorbijrijden.

Hassan Cherkaoui is parlementskandidaat voor de USFP. Volgens hem staat Marokko een belangrijke omwenteling te wachten - als de verkiezingen van vandaag eerlijk verlopen. “Het zou wel eens de eerste keer kunnen worden dat de oppositie in dit land aan de macht komt. Als dat gebeurt is dat een belangrijke doorbraak in het democratiseringsproces dat het land momenteel doormaakt.”

Partijvlag

De USFP gelooft in de overwinning nu zij met de andere drie oppositiepartijen de krachten heeft gebundeld. “Wij zijn jarenlang zeer verdeeld geweest”, zegt Cherkaoui, “maar nu wij gezamenlijk optrekken kunnen we veel meer kiezers achter ons krijgen en daadwerkelijk voor een doorbraak zorgen.”

Drie jonge meisjes zwaaien met de paarse partijvlag. Zij vieren alvast de overwinning. De oppositiepartijen geloven daar dit keer in, nu de Marokkaanse koning ze de garantie gegeven heeft dat de verkiezingen zo eerlijk mogelijk zullen plaatsvinden. Verkiezingsfraude zal hij niet accepteren, zo liet de koning in een toespraak voor de televisie weten. De oppositiepartijen zijn de afgelopen dertig jaar door fraude buiten de regering gehouden. Maar ook dit keer lijken de verkiezingen niet geheel vlekkeloos te verlopen. De eerste berichten over het omkopen van kiezers zijn al gemeld.

Het overgrote deel van de bevolking is zeer sceptisch over het nut van deze verkiezingen. Met name in gebieden waar grote werkloosheid en armoede bestaat, heerst een diep geworteld wantrouwen tegenover de politiek. Politici willen maar een ding, zegt de 32-jarige Houcine: “Zo snel mogelijk rijk worden. In de problemen van het volk zijn ze niet geinteresseerd.”

Houcin woont met zijn ouders en vijf broers al zestien jaar in een krottenwijk aan de rand van de hoofdstad Rabat, in de volksmond ook wel de wijk van de schaamte genoemd. De huizen zijn van golfplaten gebouwd, er is elektriciteit noch water. Tijdens de verkiezingscampagne is het hier een komen en gaan van kandidaten die de inwoners van alles beloven.

Een parlementslid van de rechtse nationale volksbeweging, die ook op bezoek is, komt met zijn Mercedes vast te zitten in een grote modderplas. Onverstoorbaar stapt hij uit de auto en gaat alle huizen langs met slechts een boodschap: “Als u op mij stemt zal ik ervoor zorgen dat u betere huisvesting krijgt, en dat u niet langer in deze erbarmelijke omstandigheden blijft leven. Zo niet dan is dat uw eigen schuld.”

De inwoners reageren gelaten. Ook Houcine: “We hebben deze week al een stuk of tien kandidaten hier gehad. En allemaal met hetzelfde verhaal. Stem op ons en alles komt goed. Als ze eenmaal gekozen zijn, zie je ze niet meer.”

Houcine, die medicijnen heeft gestudeerd en acht jaar werkloos is, heeft de hoop opgegeven dat hij ooit een baan kan krijgen. “In dit land moest je over goede contacten beschikken. Zelfs als de oppositie aan de macht komt, zal er niets veranderen aan onze positie. Kijk in welke omstandigheden we hier wonen en dat is al járen zo zonder dat we zicht hebben op verbetering.”

Een wat oudere vrouw valt Houcine bij en zegt: “Je zult merken dat hier weinig mensen zijn die gaan stemmen. We zijn al zo vaak voor de gek gehouden. Sommige inwoners hebben geld aangeboden gekregen om op hen te stemmen. Elke stem levert 200 dirham op (45 gulden). Dat geld hebben ze in hun zak gestoken, maar uiteindelijk zullen ook zij niet stemmen.”

Grijze muizen

De politicoloog Said Ayyadi betwijfelt of de traditionele partijen in staat zullen zijn om het vertrouwen van een groot deel van de bevolking te herwinnen. “De toppen van deze partijen zijn stuk voor stuk grijze muizen en alle zestien partijen die meedoen lijken qua uitgangspunten min of meer op elkaar.”

Volgens Ayyadi voelen de traditionele partijen de hete adem van de fundamentalisten in hun nek. Ze zijn bang dat ze terrein zullen verliezen. “De ontgoocheling onder jongeren is groot en die zal alleen maar toenemen bij de huidige werkloosheid en de voortdurende exodus naar de steden. Als er geen haast wordt gemaakt met de democratisering, dan zal de frustratie onder de bevolking toenemen en daarvan zullen met name de fundamentalisten profiteren.”

Vooralsnog bagatelliseren de verschillende politieke partijen de invloed van de fundamentalisten op de bevolking. Twee grote oppositiepartijen pleiten juist voor de legalisering van de belangrijkste fundamentalistische beweging (Rechtvaardigheid en Liefdadigheid van Abdeslasalam Yacine, die momenteel onder huisarrest staat). “Als meneer Yacine een politieke partij wil oprichten”, zegt Boucetta, de leider van de nationalistische oppositiepartij Istiqlal, “zal ik de eerste zijn om hem te steunen, maar laat hij niet zeggen: 'wij zijn moslims en jullie niet' - want wij zijn allemaal moslims. Wij moeten niet dezelfde fout maken als in Algerije. Daar werd een beweging gelegaliseerd, die zichzelf als exclusief islamistisch beschouwde.”

Vooralsnog is de koning vastberaden niet dezelfde fout te maken als Algerije, dat de moslimfundamentalisten in het begin vrij spel gaf. De overheid treedt met harde hand op tegen de aanhangers van Yacine, met name op de universiteiten die als bolwerk gelden van fundamentalisten. Een aantal universiteiten is inmiddels onder speciaal politietoezicht geplaatst om de groeiende aanhang van de fundamentalisten te beteugelen.

Individu

De 36-jarige Malika Bouayach leidt een succesvol advocatenkantoor. Zij woont in een chique villawijk in Rabat. Een zwembad, groen grasveld, klaterende fontein en geurende bloemen omgeven haar villa. Malika moet niets hebben van fundamentalisten. “Religie is een zaak tussen Allah en een individu. Ik ben ook tegen een islamitische partij.”

Volgens Malika is Marokko op de goede weg als het gaat om het democratiseringsproces. “Er is persvrijheid en een gezond economisch klimaat waarin iedereen die hard wil werken iets kan bereiken. Ik zie steeds meer jonge mensen om me heen die vertrouwen hebben in de toekomst. Natuurlijk is er een enorme kloof tussen arm en rijk, maar ik ben ervan overtuigd dat die op den duur kleiner wordt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden