Koning Boudewijn roept de hulp in van politieke 'loodgieter'

BRUSSEL - Ruim twee maanden na de verkiezingen is er in de verste verte geen Belgische regering in het zicht.

Formateur Melchior Wathelet legde zaterdag het bijltje erbij neer. Hij gaf de fakkel over aan de Vlaamse christendemocraat Jean-Luc Dehaene, die door koning Boudewijn het veld werd ingestuurd voor een nieuwe informatieronde.

De franstalige christendemocraat Wathelet, die eind december de liberaal Guy Verhofstadt als formateur opvolgde, leek de zaken aanvankelijk op een handige en een verfrissende manier aan te pakken.

In plaats van onmiddellijk de politieke onderhandelingen aan te vatten, nam hij rustig de tijd om uit te vissen waar de preciese oorzaken lagen van de diepingewortelde ergernis en onvrede bij de bevolking. Die irritatie had vele Belgische kiezers ertoe aangezet te stemmen voor het extreem-rechtse Vlaams Blok of de protestpartij van Jean-Pierre Van Rossem.

'Pact met de burger'

Wathelets gesprekken met 'de burgerlijke maatschappij' (alle economische en socio-culturele kringen) mondden uit in een 'pact met de burger', een concreet hervormingsprogramma dat ondermeer bepaalde dat de post voortaan elke dag voor halfacht moest worden bezorgd en dat een telefoonaansluiting niet langer dan een dag of vijf mocht duren.

Met dit programma wilde de formateur een rooms-rood kabinet op de been brengen. Maar de Vlaamse christendemocraten (CVP) en socialisten (SP) eisten plots een coalitie die over een tweederde meerderheid in het parlement zou beschikken. Liefst wilden ze een klassieke tripartite - een regering van socialisten, christendemocraten en liberalen. Vlak na de verkiezingen van 24 november verkondigden CVP en SP nog luidkeels aan dat ze absoluut gekant waren tegen zo'n tripartite.

Een tweederde meerderheid in het parlement, zo zeggen de Vlaamse christendemocraten en socialisten nu, is nodig om de omvorming van Belgie tot een federale staat te kunnen afwerken. Maar er zit meer achter de roep om een tripartite. Het begrotingstekort van de Belgische overheid is duizelingwekkend hoog. De staatsschuld nadert de tienduizend miljard frank (meer dan 550 miljard gulden). Wil Belgie de norm halen die vereist is voor de toetreding tot de Emu, dan moet er fors bezuinigd worden. CVP en SP, die in de voorbije verkiezingen al een flinke nederlaag opliepen, willen de nodige saneringsmaatregelen niet alleen nemen, terwijl de liberalen vanuit de oppositie toekijken.

Guy Verhofstadt, de voorzitter van de Vlaamse liberale partij (PVV), heeft dit begrepen en is niet bereid om met christendemocraten en socialisten in zee te gaan. De PVV weigert halsstarrig de verliezers van 24 november aan een tweederde meerderheid te helpen. "Wij willen niet samenwerken met een coalitie die op 24 november in Vlaanderen meer dan 450 000 stemmen en in heel Belgie ruim 600 000 stemmen verloor" , aldus Verhofstadt.

Om uit het slop te raken ging Wathelet vorige week in op het voorstel van CVP en SP om, los van de vorming van een nationale regering, een rechtstreekse dialoog tussen Vlamingen en Walen op gang te brengen. Deze gesprekken moesten voor eens en voor altijd een komaf maken met de Vlaams-Waalse twistpunten. Ook deze poging liep met een sisser af. Noch de Volkunie (Vlaams-nationalisten), noch de liberalen, noch de groenen waren bereid om aan de dialoog deel te nemen.

Koning Boudewijn

Voor formateur Wathelet was de situatie eind vorige week uitzichtloos. Boudewijn drong er bij Wathelet op aan zijn pogingen niet te staken. De Belgische koning, die zijn land niet graag uiteen ziet vallen, hoopte dat de unionist Wathelet alsnog in zijn opzet zou slagen. Tevergeefs oefende hij druk uit op de partijvoorzitters om hen tot een meer verzoenlijke houding te dwingen.

Jean-Luc Dehaene, vice-premier en minister van verkeer en institutionele hervormingen onder Martens VIII, moet nu uit de impasse zien te geraken. Het is niet de eerste keer dat de Vlaamse christendemocraat voor zo'n zware klus staat. Door zijn toedoen kwam in 1988 - na meer dan honderd dagen - de regering Martens VIII tot stand. Dehaene is een meester in het uitdokteren van handige, soms geniale compomissen, wat hem de bedenkelijke bijnamen 'arrangeur' en 'loodgieter' bezorgde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden