Komt Jeugdwet door de senaat?

PvdA-fractie Eerste Kamer heeft kritiek op overheveling jeugd-ggz naar gemeenten

Zal het staatssecretaris Martin van Rijn van volksgezondheid morgen lukken de nieuwe Jeugdwet door de Eerste Kamer te loodsen? In de Tweede Kamer kreeg hij met steun van de regeringspartijen PvdA en VVD en oppositiepartijen CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP een overweldigende meerderheid achter zijn voorstel. Of hij dit ook in de senaat voor elkaar krijgt, is nog zeer de vraag.

De Jeugdwet regelt dat de complete jeugdzorg wordt overgeheveld van de provincies en het Rijk naar de gemeenten: van lichte gezinsondersteuning tot zware, gespecialiseerde psychiatrische hulp, tot en met de uitvoering van door de kinderrechter opgelegde ingrepen als uithuisplaatsingen, ondertoezichtstellingen of gedwongen opnames.

De fractie van de PvdA staat zeer kritisch tegenover een belangrijk onderdeel van de Jeugdwet: de overheveling van de jeugd-ggz (psychische hulp) naar de gemeenten. De parallel met de behandeling van het woonakkoord eind vorig jaar dringt zich op. Ook toen speelde regeringspartij PvdA een hoofdrol. Destijds hield PvdA'er Adri Duivesteijn tot aan het eind toe de spanning erin. Zijn stem was beslissend voor een meerderheid. Op het allerlaatste moment ging hij overstag.

Opnieuw spant het erom of de PvdA-fractie voor stemt. Verschil is wel dat het nu om de stemmen van de hele PvdA-fractie gaat. Bovendien wordt de kritiek gedeeld door de fracties van VVD, SP, D66, GroenLinks en ChristenUnie.

Van Rijn zal de senaat moeten uitleggen waarom de behandeling van lichamelijke ziektes van jongeren verzekerd blijft in de Zorgverzekeringswet en die van psychische ziektes niet. Dat is discriminatie, vindt de PvdA, daarin gesteund door de andere fracties. Zorg door psychiater of psycholoog wordt een gemeentelijke voorziening. De angst is dat straks de wethouder uit bezuinigingsdrift geen geld over heeft voor dure specialistische, psychiatrische hulp.

Van Rijn heeft zich de afgelopen tijd uitgesloofd om de senaat te overtuigen. Keer op keer is er in het verleden op aangedrongen dat hulpverleners met elkaar samenwerken, aldus van Rijn, nooit is er iets van terechtgekomen. Dan maar alle jeugdzorg naar de gemeenten, vindt hij, ook de jeugd-ggz. De idee is: één regisseur per gezin. Eenvoudige hulp waar dat kan, dure specialistische zorg waar nodig. De senaat hoeft niet bang te zijn dat gemeenten zullen bezuinigen op dure zorg. Die hebben er geen belang bij kinderen die te onthouden: op den duur worden hun problemen dan alleen maar groter en de oplossing duurder. Van Rijn heeft verder vastgelegd dat huisartsen de bevoegdheid houden om kinderen door te verwijzen naar een psychiater. De wethouder kan niet op de stoel van de dokter gaan zitten. Bovendien hebben de gemeentes de plicht de zorg die door de arts is geïndiceerd, te betalen en te leveren: ze zijn ook verplicht voldoende zorg in te kopen. Wijzen artsen in een gemeente te veel door, dan kan de wethouder ze daar op aanspreken, of de zorgverzekeraars, vindt van Rijn.

De vraag is of de senaat zich morgen tijdens het debat laat overtuigen. Het kan nog alle kanten op. Vaststaat dat SP, PVV, 50Plus en Partij voor de Dieren tegen zijn. PvdA-fractieleider Marleen Barth was als voorzitter van GGZ Nederland tegen de overheveling van de jeugd-ggz naar de gemeenten. Maar zij heeft die functie niet meer en staat voor een bredere politieke afweging. Mocht de PvdA-fractie afhaken dan heeft Van Rijn het geluk dat de CDA-fractie vrijwel zeker voor stemt. Maar dan nog moet hij ook de fracties van D66 (zeer kritisch) en GroenLinks (verdeeld) met die van ChristenUnie of SGP mee zien te krijgen.

Jeugdzorg als markt
Door de Jeugdwet wordt de jeugdzorg een markt: gemeenten moeten zorg inkopen bij met elkaar concurrerende aanbieders. Ook de Bureaus Jeugdzorg (nu betaald door de provincies en verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdzorg), moeten de concurrentie aangaan. De senaat vraagt zich af of de Bureaus Jeugdzorg dat overleven. 2015 wordt een overgangsjaar, maar diverse fracties vragen zich af of het niet beter is daar drie jaar van te maken. Zij zijn ook bang dat landelijke instellingen voor jeugdzorg kopje onder zullen gaan, omdat gemeenten daar te weinig zorg inkopen.

Ook over de financiën zijn twijfels. De overheveling naar de gemeenten gaat gepaard met een korting van 450 miljoen euro op een bedrag van drie miljard. Redden de gemeenten het daarmee? En hoe zit het met de privacy? Is die wel genoeg beschermd, als de gemeenten beschikken over veel informatie over het privéleven van hun burgers? Een ander punt is de democratische controle. Alle gemeentes maken deel uit van samenwerkingsverbanden. Hoe kan een gemeenteraad nog beïnvloeden wat daarin wordt bedisseld?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden