Komt het nog goed tussen Aboutaleb en de Turkse consul?

De Turkse consul Sadin Ayyildiz aanschouwt de protesten in Rotterdam, afgelopen zaterdag.Beeld ANP

Hun verstandhouding was al niet best, maar na afgelopen zaterdag is de relatie tussen burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam en de Turkse consul-generaal in zijn stad tot ver onder het nulpunt gedaald. Aboutaleb hoeft Sadin Ayyildiz voorlopig niet meer te spreken.

De burgemeester voelt zich 'gruwelijk misleid' door de consul, die hem 'op schandalige wijze' heeft voorgelogen over de komst van minister Kaya, zei hij zaterdagnacht. Ondanks herhaalde verzoeken, ontkende de consul dat een minister op weg was naar Rotterdam. Ondertussen riep hij volgens de burgemeester mensen op bij het consulaat te demonstreren.

Donderdag debatteert de Rotterdamse gemeenteraad over de gebeurtenissen van zaterdag. VVD-fractieleider Antoinette Laan wijst erop dat de raad niets te zeggen heeft over de consul-generaal. "Daar kan ik persoonlijk van alles van vinden, maar als gemeenteraad van Rotterdam zijn we niet de Verenigde Naties." Ze wil het hebben over het politieoptreden van zaterdag, dat volgens haar een compliment verdient. CDA-fractievoorzitter Sven de Langen is bijzonder kritisch op de consul-generaal. "Het is de zoveelste keer dat hij een verwerpelijke rol speelt" (zie kader). De Langen weet ook dat Rotterdam niet over de diplomatieke post gaat. "Maar met deze man valt niet meer te werken. De diplomatie moet proberen hem te vervangen." De Turkse ambassade, waar de consul generaal onder valt, wil niet reageren.

In stilte vervangen

Volgens Jan Melissen, hoofd diplomatieke studies bij Clingendael, zal de burgemeester noch buitenlandse zaken de komende tijd stevig aandringen op het vertrek van Ayyildiz. "Het ligt voor de hand dat deze consul in Rotterdam blijft, tot de crisis wat geluwd is."

Als de schijnwerpers niet meer op Turkije en het consulaat gericht zijn, zal de consul in stilte vervangen worden, vermoedt Melissen. "Het is in het belang van alle partijen - Rotterdam, Turkije en de Turkse Nederlanders - dat de consul-generaal goed kan functioneren. De werkrelatie tussen de consul en het stadsbestuur is buitengewoon belangrijk." De burgemeester is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid in de stad. "Dan kan het niet zo zijn dat hij gedwarsboomd wordt als hij zijn werk moet doen." Hij noemt het voorbeeld van de Russische diplomaat Dmitri Borodin, die in 2013 door de politie werd aangehouden, nadat hij in dronken toestand agenten uitschold. "Dat was een grote rel, waar Rusland veel ophef over maakte. Na een paar maanden is Borodin in stilte vervangen." De Rus is beschadigd uit de affaire gekomen, zegt de diplomatie-expert. "Je kunt haast zeker weten dat zijn volgende post geen goede post was." Overigens is het aannemelijk dat het optreden van Ayyildiz met instemming van Ankara was, zegt Melissen.

Mocht Nederland de consul toch willen uitzetten, dan zal eerst de ambassadeur op het matje worden geroepen, waarna de consul persona non grata kan worden verklaard. Melissen: "Maar dat zou een grote escalatie zijn. Het is in ieders belang nu te de-escaleren."

Rol van de consul

Het consulaat is er in principe om Turkse Nederlanders en Turkse reizigers te assisteren met het uitgeven van paspoorten, visa, voor advies en bevordering van de handelsbelangen. "Het is natuurlijk iets heel anders dat de consul-generaal zijn rol uitstrekt naar het mobiliseren van de Turkse bevolking in Nederland." Of neem het recente nieuws dat het consulaat paspoorten afpakt van vermeende Gülenisten. "Inlichtingen inwinnen, het traceren en actief vervolgen van mensen, daardoor komt het consulaat in een heel kwalijke sfeer. Mensen kunnen zich heel bedreigd voelen in Nederland door de Turkse autoriteit."

Hij vindt het vergelijkbaar met de onthullingen van WikiLeaks, dat de Amerikaanse ambassade in Istanbul inlichtingen verzamelde over Iran. "De grenzen van consulaten zijn niet altijd scherp. Ze spelen soms een duistere rol." Er is een toekomst mogelijk waarin Nederland duidelijker aangeeft dat het niet meer zit te wachten op Turkse consulaten op zijn bodem, wanneer die hun prioriteiten verkeerd leggen, zegt Melissen: "Als de consulaten niet meer in dienst staan van de eigen burgers in het buitenland, maar hun welzijn en veiligheid bedreigen."

Wie is de consul-generaal?

Sadin Ayyildiz (10 februari 1974) komt uit Oost-Turkije. Hij studeerde politieke wetenschappen in Ankara en werkte voor de ambassades in Rusland en Oezbekistan en bij de Verenigde Naties in Wenen. Voor hij in 2015 naar Rotterdam kwam, een prestigieuze post, was hij consul-generaal in de Kazachse stad Alma-Ata. Sinds de mislukte coup van afgelopen zomer, kwam Ayyildiz geregeld in opspraak. Hij noemde Gülenisten terroristen, net als president Erdogan. Ook schreef hij een brief aan burgemeesters in de regio-Rotterdam, dat zij moesten optreden bij demonstraties tegen Erdogan, tot woede van Aboutaleb. Die zei geen inmenging te accepteren. Een voorgenomen gesprek tussen de twee, eind augustus, zegde de consul op het laatste moment af. Over diplomatieke zaken wilde de consul alleen spreken met buitenlandse zaken, niet met de burgemeester van Rotterdam, reageerde de ambassade toen. Toen er afgelopen vrijdag sprake van was dat de Turkse minister van buitenlandse zaken naar Rotterdam zou komen, zou die spreken in het huis van de consul. Nederland weigerde het vliegtuig van de minister echter. Rond het huis van Ayyildiz gold die dag een noodbevel: niemand kon de straat zomaar in of uit. Aboutaleb zegt dat hij de consul generaal die dag meermaals gevraagd heeft of hij een andere minister kon verwachten, de consul reageerde daarop steeds ontkennend. De burgemeester moest van de inlichtingendiensten vernemen dat minister Kaya van familiezaken in een konvooi op weg was naar de stad. Tijdens de demonstratie die avond sprak Ayyildiz niet met de - Nederlandstalige - pers. Wel riep hij, toen de minister weer op weg was naar Duitsland, net als de aanwezige AKP'ers de demonstranten op om naar huis te gaan. Door de megafoon: "Ga allemaal naar huis en hou het rustig. Jullie stem is gehoord in Nederland en in Turkije."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden