Komt er toch een DNA-bank?

Alleen wetenschappers kunnen bij uitzondering toegang krijgen tot de bewaarde gegevens. Beeld Felix Kalkman, HH

Is dat nou een babyfoon, of klinkt daar het gehuil van een échte baby? Het is maar goed dat de passant die 's nachts langs de vuilcontainers aan de Fritz Conijnstraat loopt, even blijft staan, en uiteindelijk het klap-luikje opent.

De politie vindt vorig jaar tussen het afval een lichtgetint meisje van tussen 10 en 20 dagen oud, met pigmentvlekjes op de billen en een gekromd ringvingertje. Ze draagt Pampers maat 1. Op haar hieltje zit een pleister met schildpadjes. Tien maanden later heeft de politie alles geprobeerd om deze zaak op te lossen, want zij ziet de dumping van de baby als een poging tot doodslag of moord. Maar resultaat blijft uit.

Dus komt de politie weer uit bij de pleister met de schildpadjes. Daaronder zit een wondje dat kan leiden tot de oplossing in deze langlopende zaak. Het kindje heeft een hielprik gehad en het kaartje waarop dat bloed wordt verzameld blijft, gescheiden van de persoonlijke gegevens, vijf jaar bewaard in het zogeheten Praeventis-systeem van het RIVM. Wordt het bloed van de gevonden baby vergeleken met de hielprikkaartjes, dan kan na een match de identiteit van de moeder worden achterhaald. Eén probleem: die medische registratie is niet toegankelijk voor justitie.

1,4 miljoen hielprikjes
Hoe gevoelig het gebruik van hielprikjes voor de opsporing ligt, bleek al in 2000 toen Trouw suggereerde dat gefragmenteerde lichaamsdelen na de vuurwerkramp in Enschede geïdentificeerd konden worden met de 1,4 miljoen hielprikjes die het RIVM toen in de kelders bewaard had. Na Kamervragen over deze onbekende voorraad, bleek dat het RIVM zonder enige regelgeving die hielprikjes opsloeg.

De commotie daarover dwong het instituut om 1,2 miljoen kaartjes te vernietigen. Sindsdien wordt het bloed nog maar vijf jaar bewaard en zwaar beveiligd. Niemand heeft toegang, behalve wetenschappers bij uitzondering en alleen met strikte toestemming. De Tweede Kamer heeft daarna nog eens vastgesteld dat deze verzameling géén DNA-databank mag worden.

Beeld Amber Beckers, HH

Medisch beroepsgeheim doorbreken
Toch bespreekt de politie met het RIVM of daar niet aan mouw aan te passen is. "Vooralsnog stelt het RIVM dat de zaak niet ernstig genoeg is om daarvoor het medisch beroepsgeheim te doorbreken", zegt Harald Wychgel van die organisatie. Het RIVM wordt daarin gesteund door artsenfederatie KNMG die stelt dat 'niet is toegestaan om zonder toestemming van de ouders de gegevens uit de hielprik aan justitie te overhandigen'.

Volgens hoogleraar Petra van Kampen van de Universiteit Utrecht mag de politie bij een zwaar misdrijf gebruikmaken van bijzondere opsporingsmethoden. "Artsen zijn daarvan uitgezonderd omdat zij een medisch beroepsgeheim kennen, maar er is een uitzondering op die uitzondering: als de politie al van alles geprobeerd heeft en er is sprake van een zeer zwaar delict, kan het verschoningsrecht volgens de Hoge Raad doorbroken worden."

Poging tot moord?
Paul Mevis, hoogleraar strafrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, plaatst daar kanttekeningen bij. "Justitie gaat uit van een 'poging tot moord'. Maar is dat ook zo? Er bestaat in het wetboek ook een 'poging tot kinderdoodslag' waarbij rekening wordt gehouden met de emotionele toestand van de moeder. Daarop staat maar zes jaar cel. Dan is deze zaak al veel minder bijzonder."

Hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate van het AMC komt er niet uit, geeft hij eerlijk toe. "Er is ook nog het recht van het kind om te weten wie zijn ouders zijn. Daarnaast kan de moeder nog andere kinderen hebben. Lopen die gevaar?"

Ook werken ouders vrijwillig mee aan de hielprik voor slechts medisch gebruik. Het doorbreken van het verschoningsrecht betekent in deze zaak niet de opening van één dossier, maar van alle Amsterdamse kinderen die rond de vondst van de baby zijn geboren. Zijn ouders ná dit politieonderzoek nog wel bereid in te stemmen met een hielprik? "Met een politieonderzoek wordt het principe van de bescherming van zulke gegevens doorbroken. En als een eenmalig optreden zich herhaalt, wordt dit een gewoonte."

En dan heeft Nederland alsnog de DNA-databank die het niet wilde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden