ANALYSE

Komt er een Turkse invasie?

Een vluchtelingenkamp in de Turkse plaats Nizip Beeld BELGA

Er is een akkoord tussen Brussel en Ankara, over een gezamenlijke aanpak van de vluchtrelingencrisis. Maar zowel in Europa als in Turkije heerst wantrouwen over de afspraken.

'De Turken chanteren ons', klinkt het in Europa. 'Als wij niet over de brug komen met 3 miljard euro en lidmaatschap van de EU, laten ze Syrische vluchtelingen gewoon doorreizen naar hier.'

Aan de andere kant van de Bosporus klinkt het omgekeerde verwijt: 'De EU chanteert ons: als wij niet helpen het Europese vluchtelingenprobleem op te lossen, mogen we geen lid worden van de EU.'

De spontane reacties op het principe-akkoord tussen Brussel en Ankara over de aanpak van de migratiecrisis getuigen niet bepaald van vertrouwen in een prettige samenwerking.

Open eindjes
Het actieplan waarover de Europese Commissie en Ankara het donderdag eens werden, kent nog tal van open eindjes. Het 'akkoord' leest vooral als een intentieverklaring. Toch had menigeen al een mening klaar. Nog voordat de Europese regeringsleiders er in Brussel iets van konden vinden, tweette PVV-leider Geert Wilders: "€3 miljard voor de Turken. En vanaf 2016 visumvrij reizen van Turken naar NL. Onze leiders zijn ziek."

CDA-fractieleiders Sybrand Buma (Tweede Kamer) en Esther de Lange (Europees Parlement) zijn in een opiniestuk op website The Post Online eveneens kritisch, vooral vanwege de mogelijke intensivering van de onderhandelingen over Turkse EU-toetreding. "Het lidmaatschap van de Unie is geen geopolitiek ruilmiddel", schrijven ze.

De Turkse president Erdogan liet zich gisteren schamper uit over de Europese inspanningen in de migratiecrisis. En hij wees opnieuw op de tegenwerking die Turkije van EU-kant zou ondervinden bij het eindeloze toetredingsproces.

Tussen al dat wederzijds wantrouwen en die waarschuwingen voor een 'Turkse invasie' (Wilders) ligt dus dat actieplan, akkoord bevonden door zowel Brussel als Ankara.

1) Wat staat daar nou precies in? Moeten wij EU-burgers inderdaad 3 miljard aan Ankara overmaken?

De Europese Commissie stelde oorspronkelijk 1 miljard euro voor als EU-bijdrage aan de (betere) opvang van de 2,2 miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije. Het land zelf heeft daaraan al 7 miljard euro moeten uitgeven en vraagt Brussel om een bijdrage van 3 miljard.

Noch in het actieplan noch in de slotverklaring van de Europese top staat een bedrag, al noemde de Duitse bondskanselier Merkel de gevraagde 3 miljard realistisch.

De Europese Commissie is goed voor 500 miljoen. Mochten alle lidstaten dat totaal van 3 miljard een goed idee vinden - en dat staat te bezien - dan zullen zij de overige 2,5 miljard moeten ophoesten. Zeker gezien de berichten van deze week over de kloof tussen wat EU-landen beloven en wat ze uiteindelijk overmaken, is die 3 miljard voorlopig een spookbedrag.

2) Mogen 75 miljoen Turken straks zonder visum reizen in Schengen-gebied?

Het opheffen van de visumplicht hangt al een tijdje boven de markt. De EU en Turkije zijn daarover sinds december 2013 in onderhandeling. De streefdatum voor visumvrij reizen is oktober 2017, maar de Turkse autoriteiten moeten nog een hele waslijst aan voorwaarden wegwerken.

Die gaan onder meer over de strijd tegen georganiseerde misdaad en het in overeenstemming brengen van het Turkse visumbeleid met dat van de EU.

Die eisen blijven overeind. De EU belooft wel extra geld aan Ankara om te helpen die doelen sneller te halen, zodat de zaak misschien eerder dan 2017 rond kan zijn. "Maar we gaan nergens eisen verslappen", zei premier Rutte in Brussel, een boodschap die gisteren door EU-functionarissen werd herhaald.

3) Wordt Turkije nu snel lid van de Europese Unie?

Dat zal zo'n vaart niet lopen. De officiële toetredingsonderhandelingen begonnen tien jaar geleden en verlopen trager dan een slakkegang.

De regeringsleiders hebben afgesproken dat proces 'meer energie' te geven, zoals Rutte het uitdrukte, maar concreter wordt deze toezegging niet.

Als er inderdaad een voorstel komt om nieuwe stappen te zetten, dan moeten alle 28 lidstaten, inclusief Grieks Cyprus, dat goed vinden. Conclusie: een EU-lidmaatschap van Turkije is deze week niet tastbaar dichterbij gekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden