Komt een monnik bij de dominees

Utrechtse dominees hopen op een ander soort kerk: een die minder op zichzelf en meer op mensen is gericht. Ze vroegen raad aan bestsellermonnik Anselm Grün.

Hij heeft ruim 200 boeken op zijn naam staan, die in 28 talen zijn vertaald. En met zijn lezingen over spiritualiteit en leiderschap trekt de Duitse monnik Anselm Grün over de hele wereld - van Taiwan tot Argentinië - volle zalen. Zoniet vandaag.

De religieuze bestsellerauteur (zie de bespreking van zijn nieuwste boek op de pagina hiernaast) is beland in een weinig sfeervol zaaltje in het Utrechtse Amerongen. In een kring rondom hem zitten zijn toehoorders: twee zusters van het Zendings-Diaconessenhuis Bethanië in Amerongen en een stuk of vijftien protestantse dominees. Ze zijn predikant in de omgeving, in dorpen als Cothen, Leersum, Driebergen en Doorn. Tezamen, vertelt dominee Henk Makkinga uit Driebergen, vormen ze een 'out of the box-clubje'. Zeggen dat alles anders en beter moet, klinkt zo negatief, maar de protestantse kerk kan wel wat nieuw elan gebruiken, vinden ze. Ga maar na: voor buitenstaanders is de kerk alles behalve inspirerend, cool of sexy.

Sinds een tijdje, vult Pieter Goedendorp (predikant in Leersum) aan, bezinnen de dominees zich daarom op het thema 'verandering'. Ze laten zich daarbij souffleren door Hermine Tien, een van Goedendorps gemeenteleden. Zij is zelfstandig adviseur, en deskundig op het gebied van 'transities': hoe kunnen organisaties 'de omslag naar de nieuwe tijd' maken? Tien is van huis uit germaniste en vertaalde ooit enkele boeken van Anselm Grün. Ziedaar de connectie tussen de dorpsdominees en de beroemde monnik.

Voorafgaand aan hun meet and greet met Grün hebben Tien en Makkinga een aantal gedachten op papier gezet. Tien noteerde: "De kerk bevindt zich in een systeemdictatuur en spreekt koude systeemtaal. Ze heeft geen oog meer voor de mens."

Makkinga, op zijn beurt: "We zitten in de kerk vast aan wat onze gebruiken zijn: we denken van binnen naar buiten. Wij hebben een boodschap voor de wereld. Het wordt dan al gauw een project, iets dat georganiseerd wordt vanuit de kerk. En zo raken we gevangen in een systeem."

Waarom Anselm Grün dan de aangewezen man is om de dominees de weg te wijzen? Hermine Tien: "Omdat ook hij een verstard instituut, de rooms-katholieke kerk, levendiger heeft gemaakt. Hij keert zich daarbij niet tegen de kerk, maar staat er middenin en ernaast tegelijk. Vooral benadert hij mensen heel anders dan de kerk dat doet: hij begint bij hun persoonlijke emoties, hun wonden, hun verlangens."

Terwijl buiten de zon steeds uitbundiger gaat schijnen, stelt Tien de succesmonnik voor aan de dominees in de kring. De voertaal is vanochtend Duits. Grün is in zijn voorkomen het archetype van een kloosterling: in pij en op sandalen, grijze haardos, volle baard.

Met zachte stem lijkt de monnik de dominees te bevestigen in hun ideeën, als hij zegt: "Kerkelijke structuren zijn secundair. Het gaat om de boodschap: hoe kunnen we mensen naar God leiden?"

De predikanten en de kloosterzusters knikken en maken aantekeningen op notitieblokken en tablets. Maar, vervolgt Grün, een woord als 'verandering' gebruikt hij liever niet. "Veranderprocessen kosten vooral geld en uiteindelijk blijft veel hetzelfde. Veranderen heeft bovendien iets agressiefs: je moet een ander mens worden." Liever spreekt de monnik van 'transformatie': je moet niet een ander mens worden, maar worden wie je werkelijk bent.

Grün heeft zijn betoog uitgeschreven op papier maar hij lijkt vooral te improviseren. Al sprekend springt hij van Plato naar psychotherapie, van Luther naar Dostojevski en van Jezus naar Kant.

Om terug te komen op de taak van de kerk: de mensen naar God leiden - hoe doe je dat? "Schoonheid is de weg naar God", stelt Grün. En met een knipoog naar de protestantse dominees: "Wie liturgische schoonheid zoekt, kan in de katholieke kerk terecht."

Ieder mens, meent Grün, zoekt God. Hij gebruikt een Duits woord waarvoor geen van de aanwezigen een geschikte vertaling weet: Sehnsucht naar God, zoiets als een intense hunkering naar Hem.

Jan Offringa begint te draaien op zijn stoel. De predikant uit Kesteren (strikt genomen geen Utrechtse Heuvelrug maar het uitnodigingsbeleid was ruimhartig) vraagt zich hardop af of Grün daarin wel gelijk heeft. Is dat wel de realiteit in Nederland anno 2014, dat de mensen intens hunkeren naar God?

De monnik komt hem tegemoet: in het zeer geseculariseerde Nederland is dat inderdaad lastig voor te stellen. Een tijdje geleden sprak Grün voor een groep katholieke schoolleiders uit heel Nederland. Hij bespeurde bij hen een grote schroom om ronduit katholiek te zijn. "Daar ben ik van geschrokken."

En toch, zegt Grün. Ieder mens is bezig met existentiële vragen, hoe oppervlakkig hun leven soms ook lijkt. Neem de voetbalsupporter die hij laatst sprak, een aanhanger van het matig presterende HSV. Hij keek enorm uit naar de wedstrijd tegen topclub Bayern München. Grün: "Een overwinning van zijn voetbalclub zou betekenen dat hij zich nu eens niet met de verliezers hoeft te identificeren. Dat is óók Sehnsucht, al uit het zich niet spiritueel."

De ene na de andere aanwezige voelt zich nu vrij de monnik te bevragen. Pieter Goedendorp zou graag een goed advies krijgen hoe hij als predikant het best kan omgaan met een overvolle agenda. Grün heeft een tweeledig antwoord. Eén: maak elke ochtend of avond tijd vrij voor stilte. Twee: laat je niet onder druk zettten.

Na ieder beantwoorde vraag vouwt Grün zijn handen in zijn schoot. Hij slaat zijn ogen neer, in afwachting van de volgende vraag.

Zuster Greet, van het zendingshuis: "Waarom verlaten toch zovelen de kerk?"

Grün: "De liturgie raakt hen niet. Maar dat betekent niet dat je die dan maar moet banaliseren. We moeten proberen te achterhalen wat deze mensen dan wel ten diepste raakt."

Slotvraag aan de monnik: "Wat heeft u toch dat u zovelen aanspreekt?"

"Tja", zegt Grün licht bedremmeld. "Ik ben bekend geworden. Ik probeer eenvoudig te spreken en niet te moraliseren. Ik schrijf niemand iets voor."

Grüns vertaalster Hermine Tien kijkt op haar horloge. De monnik moet nu echt weer verder, naar de abdij van de Benedictijnen in Egmond. Pieter Goedendorp tovert een flink stuk kaas tevoorschijn, dat hij Grün overhandigt als dank voor zijn aanwezigheid.

Terwijl de monnik vertrekt, kaarten de aanwezigen na. 'Mooi', 'prachtig', 'belangrijk', zijn woorden die vallen. Ja, zegt Henk Makkinga, hij heeft van Anselm Grün wel aanknopingspunten gekregen voor de dagelijkse praktijk in Driebergen. "Grün voedt je van binnenuit", zegt hij. "Zijn belezenheid steunt je om open te zijn. Ik voel me daardoor gesteund."

Anselm Grün: 'Je moet niet een ander mens worden, maar worden wie je werkelijk bent'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden