Komt de wereld nog onder die staalheffingen uit?

President Trump liet doorschemeren dat bedrijven en landen kunnen proberen een uitzonderingspositie te verwerven.Beeld REUTERS

Over twee weken gaan de Amerikaanse invoerheffingen op staal en aluminium in. Maar er zijn manieren die te vermijden, of zelfs te ondermijnen.

De Amerikaanse president Donald Trump kan niet zeggen dat ze hem niet gewaarschuwd hebben: zijn economische adviseur vertrok, zijn partij ziet er niets in en bondgenoten waarschuwden tegen het opleggen van invoerheffingen op staal (25 procent) en aluminium (10 procent). Is een handelsoorlog onvermijdelijk? Vier manieren om die heffingen alsnog onschadelijk te maken of te omzeilen.

Optie 1: het Congres grijpt in

Direct nadat Trump zijn besluit ondertekende, kondigde senator Jeff Flake aan dat hij een wet zou indienen om de heffingen weer terug te draaien. Theoretisch is dat mogelijk: handelsbeleid is het terrein van het Congres. Het heeft dat in de praktijk aan de president gedelegeerd, maar kan daar ook een einde aan maken. "Het Congres mag niet medeplichtig zijn als de regering op een economische ramp afkoerst", zei Flake.

Maar een wet die president Trump niet bevalt, kan hij met een veto treffen - en dan zijn er tweederde meerderheden nodig in beide kamers van het Congres om dat ongedaan te maken. Daar zal moeilijk aan te komen zijn. Er zijn zowel Democraten als Republikeinen die in november hopen te worden herverkozen in districten en staten waar de staalindustrie met moeite overleeft, of slechts nog voortleeft als een droeve herinnering.

Optie 2: uitzonderingpositie

De ene staalimport in de andere niet. Vanuit Nederland deed gisteren Tata Steel het verzoek om niet onder de heffingen te vallen. Het IJmuidense bedrijf verkoopt staalproducten naar de Verenigde Staten die daar niet gemaakt worden. "Veel Amerikaanse bedrijven zijn afhankelijk van onze producten", zei directeur Theo Henrar.

President Trump liet donderdag doorschemeren dat er voor bedrijven en landen over uitzonderingen te praten valt, en dat hij daarbij vooral let op de economische gevolgen. "We gaan heel eerlijk zijn, we gaan flexibel zijn, maar we gaan wel de Amerikaanse werknemer beschermen."

Optie 3: concessies doen

Mexico en Canada zijn een maand lang vrijgesteld van de heffingen, en die periode kan verlengd worden als er goede voortgang wordt geboekt bij de onderhandelingen over het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag Nafta. Die vrijstelling lijkt daardoor eerder op chantage dan op een gunst. Maar Canada heeft goede hoop op meer. Het land heeft vanouds een hechte relatie met de VS, en premier Justin Trudeau doet zijn uiterste best om op goede voet te blijven met Trump. Volgens commentator John Ivison van de conservatieve krant The National Post lijkt hun verhouding op die van de pestkop en het watje van de klas: Trump kan het zich permitteren naar Trudeau te luisteren, omdat hij zich niet door hem bedreigd voelt.

Ook voor andere landen staat de deur open voor een speciale behandeling, maar dan vooral als beloning voor 'gelijk oversteken' op het gebied van invoerrechten en handelsbelemmeringen. Zo heeft Trump in het verleden kritiek geuit op Japan omdat het zo weinig Amerikaanse auto's importeert.

Optie 4: naar de WTO stappen

De EU en andere benadeelde landen kunnen bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een klacht indienen tegen de VS. Als die wordt toegewezen, moeten de VS hun heffingen weer afschaffen of mogen die landen op hun beurt de invoer uit de VS gaan belemmeren.

Maar met zo'n rechtszaak openen ze een doos van Pandora. De VS beroepen zich namelijk op een zelden gebruikt argument voor hun heffingen: nationale veiligheid. De WTO-rechters zullen zich vermoedelijk niet bevoegd achten het op dat gebied beter te weten dan een land zelf. Maar daarmee gaat de deur wijd open voor 'nationaal-belang-inflatie', waarbij ieder land zich hierop gaat beroepen en de rechters steeds buitenspel staan. "Het zou de doodsklok luiden over de WTO", zei handelsexpert Gary Hufbauer van het Peterson Institute for International Economics tegen website Politico.

Verliezen de VS toch, dan zal voor Trump de persoonlijke en politieke verleiding groot zijn de uitspraak te negeren. Maar dan is het evengoed gedaan met de WTO.

En heel misschien is dat de bedoeling wel, zei Michael Froman van de denktank Council on Foreign Relations tegen Politico. "Je kunt dit zien als een manier om de WTO in een crisis te brengen, om de terugtrekking van de VS uit arbitragezaken te rechtvaardigen."

Lees ook: Importheffing op staal levert enkele winnaars op, maar vooral verliezers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden