MH17-proces

Komt de waarheid aan het licht over de verantwoordelijken in de rechtszaak-MH17?

Nabestaanden van slachtoffers van de crash met vlucht MH17 houden een stil protest voor de ambassade van Rusland. De groep zette 298 lege stoelen neer voor de ambassade. Bij de crash kwamen alle 298 inzittenden om, onder wie 196 Nederlanders.Beeld ANP

In het Justitieel Complex Schiphol begint vandaag het langverwachte MH17-proces. Komt na ruim vijf jaar onderzoek de waarheid aan het licht over de verantwoordelijken?

Zittingszaal D van het Justitieel Complex Schiphol zal deze week en de komende maanden het toneel zijn van een van de grootste processen die ooit in Nederland zijn gevoerd: de strafzaak MH17. Hier zullen de rechters uiteindelijk een oordeel vellen over wie verantwoordelijk zijn voor het neerschieten van de Boeing 777 van Malaysia Airlines op 17 juli 2014 boven het oosten van Oekraïne.

De vier verdachten, drie Russen en een Oekraïener, worden vervolgd voor het laten neerstorten van vlucht MH17 en de moord op de 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders.

In de eerste dagen zal er nog geen inhoudelijke behandeling zijn. De zaak begint maandag om tien uur met een zogeheten regiezitting, waarin de rechtbank de aanwezige partijen vragen stelt om de verdere loop van het proces te kunnen plannen. De verwachting is wel dat daaruit al veel nieuwe informatie naar buiten zal komen, simpelweg omdat er tot nu toe weinig uit het onderzoek en strafdossier openbaar is gemaakt.

Tijdelijk perscentrum buiten het JCS

Tijdens de regiezitting inventariseert de rechtbank onder meer of de verdachten aanwezig zijn. Die kans lijkt klein; een aantal van hen heeft al laten weten niet te zullen komen. Ook wil de rechtbank weten welke advocaten namens hen optreden en welke onderzoekswensen de verdediging eventueel heeft. De rechtbank zal het Openbaar Ministerie (OM) vragen of de verdachten de dagvaardingen hebben gekregen en of het strafdossier, dat 36.000 pagina’s en duizenden beeld- en geluidsbestanden beslaat, compleet is. Ook komt er meer duidelijkheid over de getuigen die de procespartijen willen oproepen.

Het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol, waar het internationale MH17-proces zal plaatsvinden. Beeld ANP

De zaak wordt behandeld door de rechtbank Den Haag, maar dient in het Justitieel Complex Schiphol (JCS) omdat er in het Haagse gerechtsgebouw te weinig plaats is voor zo’n groot proces. Rond de vierhonderd journalisten uit binnen- en buitenland hebben zich aangemeld om het te volgen. Voor hen is een tijdelijk perscentrum gebouwd buiten het JCS. Ook verwacht de rechtbank veel waarnemers en andere belangstellenden.

In zittingszaal D is de ruimte beperkt, daarom kunnen nabestaanden de zaak in drie naastgelegen rechtszalen in het JCS via beeldschermen volgen. Ook is voor hen in een congrescentrum in Nieuwegein een ruimte ingericht, waar ook vertegenwoordigers van het OM en de rechtbank aanwezig zijn. Het hele proces wordt geregistreerd met vijf camera’s en de beelden zullen wereldwijd te zien zijn via een livestream. De voertaal tijdens het proces is Nederlands, met een vertaling in het Engels.

Spreekrecht voor nabestaanden

Aanvankelijk wilde Nederland de zaak berecht zien door een internationaal tribunaal onder de vlag van de Verenigde Naties, maar daar sprak Rusland in 2015 in de VN-Veiligheidsraad een veto over uit. Vervolgens is in overleg met de andere betrokken landen besloten het proces in Nederland volgens Nederlands recht te voeren.

De rechtbank Den Haag heeft ruim een jaar voor de zaak uitgetrokken, en heeft in eerste instantie vijf periodes gereserveerd in het JCS. In maart twee afzonderlijke weken en in juni vier weken. De langste periode is tweeënhalve maand vanaf eind augustus, waarin vermoedelijk de inhoudelijke behandeling en ook het spreekrecht voor de nabestaanden gepland staan. Vanaf begin februari volgend jaar heeft de rechtbank nog eens bijna twee maanden uitgetrokken voor de zaak.

Of die planning gehaald wordt hangt er onder meer van af hoe hard de bewijslast is en de strategie die het OM en de verdediging kiezen. Er zou vertraging kunnen optreden doordat de rechtbank nader onderzoek wil. Ook de advocaten die door een van de verdachten zijn ingeschakeld zouden uitgebreide aanvullende onderzoekswensen kunnen hebben, of veel eigen getuigen of deskundigen kunnen opvoeren. Of zij zouden de rechtbank zelfs kunnen wraken als zij aanwijzingen zien dat de rechters vooringenomen zijn.

Een woordvoerder van het OM schatte vorig jaar dat het proces wel anderhalf tot twee jaar kan duren. Door extra onderzoek of allerlei vertragingstactieken zou dat ook een paar jaar meer kunnen worden. Dat naderhand ook nog hoger beroep mogelijk is, betekent dat het geduld van vooral de nabestaanden van de slachtoffers van vlucht MH17 de komende jaren opnieuw zwaar op de proef gesteld wordt.

Lees ook:

Grapperhaus: Rusland wilde MH17-verdachten zelf berechten

De Russische autoriteiten hebben ­Nederland in oktober aangeboden om de drie Russische verdachten in het MH17-proces in Rusland zelf te berechten.

Bellingcat wil meer MH17-betrokkenen achterhalen

Oprichter Eliot Higgins ziet de Machiavelli-prijs als steun in de rug na kritiek over onderzoek naar chemische wapens in Syrië. Dit jaar hoopt hij meer betrokkenen bij de aanslag op vlucht MH17 te achterhalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden