Update

Komiek Zelenski, die ‘het systeem komt vernietigen’, nieuwe president Oekraïne na monsterzege

Volodomir Zelenski viert de overwinning Beeld EPA

Volodimir Zelenski wordt de nieuwe president van Oekraïne. De 41-jarige komiek en televisieproducent boekte een monsterzege en kreeg ongeveer 73 procent van de kiezers achter zich, zo bleek maandag nadat ruim 90 procent van de stemmen was geteld.

Direct na de bekendmaking van de eerste stempeilingen kwam Zelenski de zaal in Kiev binnen waar honderden journalisten hem opwachtten. “We hebben dit resultaat samen behaald”, zo bedankte hij zijn team. “En omdat ik nog niet aangetreden ben als president, kan ik uit mijn hart spreken, als Oekraïner: kijk naar ons, alle landen van de voormalige Sovjet-Unie. Alles is mogelijk.” Zijn opponent, zittend president Petro Porosjenko, heeft inmiddels zijn nederlaag erkend.

De bekende tv-maker Zelenski, die volslagen nieuw is in de politiek, voerde een campagne die was gericht tegen de mislukkingen van Porosjenko, onder wiens leiderschap de corruptie niet afnam. Zelenski omschrijft zichzelf als “een simpele man die gekomen is om het systeem te vernietigen.”

Weinig duidelijk over programma

Hoe hij dat systeem gaat veranderen is de vraag. Zelenski heeft geen enkele politieke ervaring. Wel werkte hij de afgelopen drie maanden hard aan het samenstellen van een team van deskundigen en bestuurders, onder wie enkele hervormende ministers die door president Porosjenko de laan werden uitgestuurd, zoals ex-minister van financiën Oleksandr Daniljoek. De komende uren wordt naar verwachting meer duidelijkheid over het team van de winnaar. “We gaan het samen doen, met z’n allen”, riep Zelenski vanavond voordat hij weer achter de coulissen verdween.

Over het programma van de nieuwkomer kwam de afgelopen tijd mondjesmaat meer duidelijkheid. Zelenski zegt de onafhankelijkheid van het nieuwe anti-corruptiebureau en het in oprichting zijnde corruptiehof te willen versterken. Daarnaast wil hij af van de vergaande bevoegdheden van justitie en veiligheidsdiensten jegens bedrijven om zo meer buitenlandse investeerders aan te trekken.

Volodimir Zelenski is afkomstig uit Kryvy Rih, een industriestad in het oosten van Oekraïne. Na zijn rechtenstudie bouwde hij aan een succesvolle televisiecarrière door het produceren van films en series die hij ook in het buitenland verkoopt. Het grote publiek kent hem vooral vanwege zijn persiflage van politici in stand-up komedieshows en de serie ‘Dienaar van het Volk’ waarvan momenteel de derde serie wordt uitgezonden. Daarin speelt Zelenski de hoofdrol als president Holoborodko, een schoolleraar die na een tirade tegen corruptie - die viraal gaat op sociale media - tot president wordt gekozen, om vervolgens te pogen de macht van de oligarchen te breken. Afgelopen oudejaarsavond kondigde de komiek tijdens een tv-show zijn kandidatuur aan als president. “Ik ben geen Holoborodko, maar Oekraïners verdienen iemand met dezelfde waarden”, zei hij bij de BBC, in een van de zeldzame interviews die hij gaf voor zijn uitverkiezing. Zelenski voerde zijn campagne vooral online.

Vraag is hoe los hij zelf staat van de oligarchie. Veel wijst erop wijst dat oligarch Igor Kolomojski een vinger in de pap heeft bij de nieuwbakken president. De steenrijke zakenman verblijft momenteel in het buitenland na mogelijke malversaties rondom zijn eigen bank die onder Porosjenko werd genationaliseerd. Ook bezit Kolomosjki tv-kanaal 1+1 waarop Zelenski’s shows de afgelopen weken bijna non-stop werden uitgezonden. Zelf ontkent Zelenski systematisch dat hij meer is dan zakenpartner. “Als Kolomojski iets misdaan heeft zal hij voor de rechter moeten verschijnen”, sprak hij tijdens het verkiezingsdebat met Porosjenko, dat afgelopen vrijdag plaatsvond in een voetbalstadion in Kiev.

Nieuwe partij

Alles wijst erop dat Zelenski een minder patriottische koers zal varen als Porosjenko. Zo zal hij niet tornen aan het Oekraïens als officiele taal, maar wel benadrukte hij - in reactie op taalwetten die het Oekraïens op tv en scholen moeten promoten - dat “elke Oekraïner moet spreken wat hij wil”. Zelf is Zelenski het Russisch beter machtig.

Wat het gewapende conflict met Rusland betreft heeft Zelenski gezegd dat “Kiev en Moskou moeten praten en ergens in het midden moeten eindigen”, een uitspraak die onrust veroorzaakte onder veteranen, nationalisten en vrijwilligers die betrokken zijn of waren bij de oorlog in het oosten van Oekraïne. Anderzijds benadrukt Zelenski dat “niemand de koers van Oekraïne richting Europa zal stoppen” en pleit hij voor lidmaatschap van de EU. Over de toetreding tot de NAVO houdt hij een slag om de arm. Hij wil een referendum.

Als president heeft Zelenski een flinke vinger in de pap bij de veiligheidsdienst, het leger en in het buitenlands beleid, maar binnenslands kan hij geen flinke koerswijziging doorvoeren. Het parlement wordt nog beheerst door de partij van Porosjenko, die naar verwachting met een nieuwe leider op de proppen komt voor de parlementsverkiezingen in het najaar. Zelenski heeft aangekondigd een nieuwe partij te starten, om ook dan te kunnen meedingen om de kiezersgunst.

Lees ook: 

Kan een tv-komiek Oekraïne leiden? Deze oud-minister denkt van wel

Kan tv-komiek Volodimir Zelenski het land leiden? Zijn adviseur en oud-minister Oleksandr Daniljoek denkt van wel. 

Oekraïense komiek wil écht president worden

Zelenski is al jaren een bekende Oekraïner, o.a. wegens zijn tv-serie ‘Dienaar van het Volk’ waarin hij de hoofdrol speelt als president. Een profiel van de nieuwe president. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden